Dnyaneshwari Parayan Naman
ज्ञानेश्वरी नमन
ज्ञानेश्वरी नमन
वक्रतुण्ड् महाकाय सूर्य कोटि समप्रभ:
निर्विघ्नं कुरु मे देवो सर्व कार्येषु सर्वदा: ॥१॥
गणनाथ सरस्वति रवि शुक्र बृहस्पति !
पञ्चैतानि स्मरेनित्यं वेदवाणी प्रवृत्तते ॥२॥
गुरुर्ब्रम्हा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः !
गुरुः साक्षात् परब्रम्ह तस्मै श्री गुरुवे: नमः ॥३॥
ॐ पार्थाय प्रतिबोधितां भगवता नारायणेन स्वयं
व्यासेन ग्रथितां पुराणमुनिना मध्ये महाभारतम् .
अद्वैतामृतवर्षिणीं भगवतीमष्टादशाध्यायिनीं
मम्ब त्वामनुसन्दधामि भगवद्गीते भवेद्वेषिणीम् ॥१॥
नमोऽस्तु ते व्यास विशालबुद्धे फुल्लारविन्दायतपत्रनेत्र.
येन त्वया भारततैलपूर्णः प्रज्वालितो ज्ञानमयः प्रदीपः ॥२॥
प्रपन्नपारिजातायतोत्रवेत्रैकपाणये .
ज्ञानमुद्राय कृष्णाय गीतामृतदुहे नमः ॥३॥
वसुदेवसुतं देवं कंसचाणूरमर्दनम् .
देवकीपरमानन्दं कृष्णं वन्दे जगद्गुरुम् ॥४॥
भीष्मद्रोणतटा जयद्रथजला गान्धारनीलोत्पला
शल्यग्राहवती कृपेण वहनी कर्णेन वेलाकुला .
अश्वत्थामविकर्णघोरमकरा दुर्योधनावर्तिनी
सोत्तीर्णा खलु पाण्डवै रणनदी कैवर्तकः केशवः ॥५॥
पाराशर्यवचः सरोजममलं गीतार्थगन्धोत्कटं
नानाख्यानककेसरं हरिकथासम्बोधनाबोधितम् .
लोके सज्जनषट्पदैरहरहः पेपीयमानं मुदा
भूयाद्भारतपङ्कजं कलिमलप्रध्वंसि नः श्रेयसे ॥६॥
मूकं करोति वाचालं पङ्गुं लङ्घयते गिरिम् .
यत्कृपा तमहं वन्दे परमानन्दमाधवम् ॥७॥
अथ गीतामाहात्म्यम् .
गीताशास्त्रमिदं पुण्यं यः पठेत्प्रयतः पुमान् .
विष्णोः पदमवाप्नोति भयशोकादिवर्जितः ॥१॥
गीताध्ययनशीलस्य प्राणायामपरस्य च .
नैव सन्ति हि पापानि पूर्वजन्मकृतानि च ॥२॥
मलनिर्मोचनं पुंसां जलस्नानं दिने दिने .
सकृद्गीताम्भसि स्नानं संसारमलनाशनम् ॥३॥
गीता सुगीता कर्तव्या किमन्यैः शास्त्रविस्तरैः .
या स्वयं पद्मनाभस्य मुखपद्माद्विनिःसृता : ॥४॥
भारतामृतसर्वस्वं विष्णोर्वक्त्राद्विनिःसृतम् .
गीतागङ्गोदकं पीत्वा पुनर्जन्म न विद्यते ॥५॥
सर्वोपनिषदो गावो दोग्धा गोपाल नन्दनः .
पार्थो वत्सः सुधीर्भोक्ता दुग्धं गीतामृतं महत् ॥६॥
एकं शास्त्रं देवकीपुत्रगीत
मेको देवो देवकीपुत्र एव .
एको मन्त्रस्तस्य नामानि यानि
कर्माप्येकं तस्य देवस्य सेवा ॥७॥
अथ ध्यानम्
शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं
विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम् .
लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं
वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥८॥
यं ब्रह्मा वरुणेन्द्ररुद्रमरुतः स्तुन्वन्ति दिव्यैः स्तवैः
वेदैः साङ्गपदक्रमोपनिषदैर्गायन्ति यं सामगाः .
ध्यानावस्थिततद्गतेन मनसा पश्यन्ति यं योगिनो
यस्यान्तं न विदुः सुरासुरगणा देवाय तस्मै नमः ॥९॥
.. इति ध्यानम् ..
ग्रंथ आणि ग्रंथ कर्तां स्तुती
ॐ नमो ज्ञानेश्वरा ! करूणा करा दयाळा ॥१॥
तुमचा अनुग्रह लाधलो ! पावन झालो चराचरी ॥२॥
मी कळा कुसरी काहीच नेणे ! बोलतो वचने अति भाविका ॥३॥
एका जनार्दनी तुमचा दास ! त्याची आस पुरवावी ॥४॥
पाहे पा ध्वजेचे चिरगुट ! राया जतन करिता कष्ट ॥१॥
तैसा मी एक पतित ! परी तुझा मुद्रा अंकित ॥२॥
मही पत्र ते केव्हढे ! रावो चालवी आपुल्या पाडे ॥३॥
बाप रखुमादेवी वरदा ! सांभाळावे आपुल्या ब्रिदा ॥४॥
पतित पतित पतित ! मी तो त्रिवाचा पतित ॥१॥
परी तू आपुलीया सत्ते ! मज करावे सरते ॥२॥
नाही चित्त शुद्धी ! स्थिर पायापाशी बुद्धी ॥३॥
अपराधाचा केलो ! तुका म्हणे काय बोलो ॥४॥
ज्ञानदेव माझी योग्यांची माऊली । जेणे निगमवल्ली प्रकट केली ॥१॥
गीता अलंकार नाम ज्ञानेश्वरी । ब्रह्मानंद लहरी प्रकट केली ॥२॥
अध्यात्मविद्येचे दाविलेसे रूप । चैतन्याचा दीप उजळिला ॥३॥
छप्पन भाषेचा केलासे गौरव । भवार्णवी नाव उभारीली ।।४॥
श्रवणाचे मिषे बैसावे येऊनी । साम्राज्य भुवनी सुखी नांदे ॥५॥
नामा म्हणे ग्रंथ श्रेष्ठ ज्ञानदेव । एकतरी ओवी अनुभवावी ॥६॥
कृपाळू उदार माझा ज्ञानेश्वर । तया नमस्कार वारंवार ॥१॥
न पाहे यातीकुळांचा विचार । भक्त करुणाकर ज्ञानाबाई ॥२॥
भलतिया भावें शरण जातां भेटी । पाडितसे तुटी जन्मव्याधी ॥३॥
ज्ञानाबाई माझी अनाथाची माय । एका जनार्दनीं पाय वंदितसे ।।४॥
भाव धरोनिया वाचे ज्ञानेश्वरी । कृपा करी हरी तयावरी ।।१॥
स्वमुखे आपण सांगे तो श्रीविष्णु । श्री गिता हा प्रश्नू अर्जुनेशी ।।२॥
तेची ज्ञानेश्वरी वाचे वदता साचे । भय कळीकाळाचे नाही तया ।।३॥
एका जनार्दनी संशय सांडोनी । दृढ धरी मनी ज्ञानेश्वरी ।।४॥
श्रीअनंता मधुसूदना । पद्मनाभा नारायणा ।
जगव्यापका जनार्दना । आनंदघना अविनाशा ॥1॥
सकळदेवा आदिदेवा । कृपाळुवा जी केशवा ।
महानंदा महानुभवा । सदाशिवा सहजरूपा ॥ध्रु.॥
चक्रधरा विश्वंभरा । गरुडध्वजा करुणाकरा ।
सहस्रपादा सहस्रकरा । क्षीरसागरा शेषशयना ॥2॥
कमलनयना कमलापती । कामिनीमोहना मदनमूर्ती ।
भवतारका धरित्या क्षिती । वामनमूर्ती त्रिविक्रमा ॥3॥
अगा ये सगुणा निर्गुणा । जगज्जनित्या जगज्जीवना।
वसुदेवदेवकीनंदना । बाळरांगणा बाळकृष्णा ॥4॥
तुका आला लोटांगणी । मज ठाव द्यावा जी चरणी ।
हे चि करीतसे विनवणी । भवबंधनी सोडवावे ॥5॥
पारायणा नंतर पसायदान म्हणावे
1794-18
आता विश्वात्मके देवे । येणे वाग्यज्ञे तोषावे ।
तोषोनि मज द्यावे । पसायदान हे ॥1794॥
आता, सर्व विश्वाचा आत्मा जो परमेश्वर याने ह्या माझ्या वाग्यज्ञरूप सेवेने प्रसन्न होऊन मजवर हा प्रसाद करावा.94
1795-18
जे खळांची व्यंकटी सांडो । तया सत्कर्मी रती वाढो ।
भूता परस्परे पडो । मैत्र जीवाचे ॥1795॥
खलजनांच्या दुष्ट बुद्धीला पालट पडून त्यांना सत्कर्माची आवड उत्पन्न व्हावी व सर्व भूतांच्या ठिकाणी परस्पराबद्दल मित्रभाव नांदावा. 95
1796-18
दुरिताचे तिमिर जावो । विश्व स्वधर्मसूर्ये पाहो ।
जो जे वांछील तो ते लाहो । प्राणिजात ॥1796॥
पातकरूप अंधकाराचा नाश होऊन जगात धर्मरूप सूर्याच उदय असो व प्राणिमात्रांच्या सदिच्छा फलद्रूप होवोत. 96
1797-18
वर्षत सकळमंगळी । ईश्वरनिष्ठांची मांदियाळी ।
अनवरत भूमंडळी । भेटतु भूता ॥1797॥
ईश्वरनिष्टांचा समुदाय भूतलावर सकल मंगलांचा अखंड वर्षाव करीत असलेला सर्व भेटो. 97
1798-18
चला कल्पतरूंचे अरव । चेतना चिंतामणीचे गाव ।
बोलते जे अर्णव । पीयूषाचे ॥1798॥
ती संतमंडळी म्हणजे चालते कल्पतरूचे बाग चेतन चिंतामणीचे गाव व अमृताचे बोलते समुद्रच होत. 98
1799-18
चंद्रमे जे अलांछन । मार्तंड जे तापहीन ।
ते सर्वाही सदा सज्जन । सोयरे होतु ॥1799॥
निष्कलंक चंद्र, अतापदायी सूर्य, असे जे सज्जन ते सर्व लोकांच्या प्रेमाचे स्थान असो. 99
1800-18
किंबहुना सर्वसुखी । पूर्ण होऊनि तिही लोकी ।
भजिजो आदिपुरुखी । अखंडित ॥1800॥
किंबहुना, त्रैलोक्य सुखी होऊन त्यांनी विश्वपालक जो आदिपुरुष त्याचे अखंड भजन करावे. 1800
1801-18
आणि ग्रंथोपजीविये । विशेषीं लोकींये ।
दृष्टादृष्ट विजये । होआवे जी ॥1801॥
आणि विशेषत: येथे हाच ग्रंथ ज्यांनी आपले उपजीव्य मानिले आहे (सर्वाधार, तारक) त्यांना दृष्ट व अदृष्ट विजयसुखाचां लाभ घडत जावा. 1801
1802-18
तेथ म्हणे श्रीविश्वेशरावो । हा होईल दानपसावो ।
येणे वरे ज्ञानदेवो । सुखिया झाला ॥1802॥
तेव्हा सद्गुरू निवृत्तिनाथ प्रसन्न होऊन म्हणाले, ” तथास्तु ‘; तुझी ही इच्छा सफल होईल असा तुला प्रसाद आहे; त्यायोगे ज्ञानेश्वर महाराज सुखी झाले.
