पांवया छंदे तल्लीन गोविंदे । नाचती आनंदे गोपाळ कैसे ॥१॥ यमुनेच्या तीरी गाई चारी हरी । गोपाळ गजरी आनंदले ॥२॥ ठायीं ठायीं मातु पेंद्या पै नाचतु । वाकुल्या दावितु हरी छंदे ॥३॥ गायी ठाती उभ्या विसरल्या माया । हाकितु लवलाह्या कृष्णहरी ॥४॥ ज्ञानदेवा जीवी कृष्ण चिरंजीवी । गोपाळ रंजवी प्रेमभक्तां ॥५॥

जीवीचिया जीवा । प्रेमभावाचिया भावा । तुज वांचूनि केशवा । अनु नावडे ॥१॥ जीवे अनुसरलिये । अजुनी का नये । वेगीं आणावा तो सये । प्राण माझा ॥२॥ सौभाग्यसुंदरु । लावण्यसागरु । बापरखुमादेवीवरु । श्रीविठ्ठलु ॥३॥

पंढरपुरीचा निळा लावण्याचा पुतळा । विठो देखियेला डोळां बाईये वो ॥१॥ वेधलें वो मन तयाचिया गुणीं । क्षणभर न विसंबे विठ्ठलरुक्मिणी ॥२॥ पौर्णिमेचें चांदणे क्षणक्षणां होय उणें । तैसे माझे जिणें एक विठ्ठलेवीण ॥३॥ बापरखुमादेविवरु विठ्ठलुचि पुरे । चित्त चैतन्य मुरे बाई ये वो ॥४॥

सावळे परब्रह्म आवडे या जीवा । मनें मन राणिवा घर केले ॥१॥ काय करु सये सांवळे गोवित । आपें आप लपत मन तेथे ॥धृ॥
बापखुमादेविवरु सांवळी प्रतिमा । मनें मनीं क्षमा एक झाले ॥३॥

काय सांगू तूते बाई काय सांगू तूते ॥धृ॥
जात होते यमुने पाणिया वातेत भेतला सांवला । दोईवल तोपी मयुल पुछाची खांद्यावली कांबला ॥१॥ तेणे माझी केली तवाली मग मी तिथुन पलाली । पलतां पलतां घसलून पलली । दोईची घागल फुतली ॥२॥ माझे गुलघे फुतले मग मी ललत बथले । तिकुन आले शालंगपाणी मला पोताशीं धलिलें ॥३॥ मला पोताशीं धलिलें माझे समाधान केले । निवृत्तीचे कृपें सुख हे ज्ञानदेवा लाधलें ॥४॥

गायी चालील्या वनाप्रती ।
सवे पेंद्या चाले सांगाती ॥धृ॥
वळी गोवळीया कान्होबा ।
यमुने पाण्या नेई तु बा । । १ । ।
पावया छंदे परतल्या गायी ।
विसरल्या चारा तल्लीन ठायी । । २ । ।
ज्ञानदेव सवे सवंगडी लाठा ।
गायी हाकितो गोधना तटा । । ३ । ।

नवल देखिलें कृष्णरूप बिंब । सांवळी स्वयंभ मूर्तिं हरीची॥१॥ मन निवालें समाधान जालें । कृष्णरूपें बोधलें मन माझें॥२॥ बापरखुमादेविवरू सांवळा सर्व घटीं । चित्त चैतन्या मिठी घालीत खेवो॥३॥

यशोदे घराकडे चाल मला जेवूं घाल ॥ धृ० ॥ साध्या गव्हांची पोळी लाटीं । मला पुरण पोळी करून दे मोठी । नाही अडवीत गुळासाठी । मला जेवूं घाल ॥१॥ तूप लावून भाकर करीं । वांगें भाजून भरीत करीं । वर कांद्याची कोशिंबिरी । मला जेवूं घाल ॥२॥ आई ग खडे साखरेचे खडे । लवकर मला करून दे वडे । बाळ स्फुंदस्फुंदोनी रडे । मला जेवूं घाल ॥३॥ आई लहानच घे गे उंडा । लवकर भाजुन दे मांडा । लांब गेल्या गाईच्या झुंडा । मला जेवूं घाल ॥४॥ आई मी खाईन शिळा घांटा । दह्याचा करून दे मठ्ठा । नाही माझ्या अंगीं ताठा । मला जेवूं घाल ॥५॥ भाकर बरीच गोड झाली । भक्षुनी भूक हारपली । यशोदेनें कृपा केली । मला जेवूं घाल ॥६॥ आई मी तुझा एकुलता एक । गाई राखितों नऊ लाख । गाई राखून झिजलीं नख । मला जेवूं घाल ॥७॥ नामा विनवी केशवासी । गाई राखितो वनासी । जाऊन सांगा यशोदेशी । मला जेवूं घाल ॥ ८ ॥

कान्होबा निवडी आपुली गोधने ॥धृ॥
पांच पांच पोळ्या तीन भाकरी । दीड कानवला एक पुरी । आम्हा धाडिलें वैल्या दुरी । आमची ठकवून खाल्ली शिदोरी ॥१॥ परियेसी शारंगधरा । तुझा बैल चुकला मोरा । सांगू गेलों तुझ्या घरा । पाठी लागला तुझा म्हातारा ॥२॥ परियेसी हृषीकेशी । गाई म्हशीचे दुध पिशी । वासरे प्याली म्हणून सांगशी । उद्या ताक नाही आम्हासी ॥३॥ कान्होबा ओढाळ तुझ्या गाई । होत्या नव्हत्या कळंबा ठायीं । शिव्या देती तुझी आई ॥४॥ विष्णुदास नामा साहे । देवा तूचि बाप माये । अखंड माझे हृदयी राहे ॥५॥

रात्र काळी घागर काळी । यमुनाजळे ही काळी वो माय ॥१॥ बुंथ काळी बिलवार काळी । गळां मोतीं एकावळी काळीं वो माय ॥२॥ मी काळी कांचोळी काळी । कांस कांसिली ते काळी वो माय ॥३॥ एकली पाणीया नवजाय साजणी । सवें पाठवा मूर्ति सांवळी वो माय ॥४॥ विष्णुदास नाम्याची स्वामिणी काळी । कृष्णमूर्ति बहु काळी वो माय ॥५॥

देहुडा चरणी वाजवितो वेणु । गोपिकारमणु स्वामी माझा ॥१॥ देखिला गे माये यमुनेचे तीरीं । हात खांद्यावरी राधिकेच्या ॥२॥ गुंजावर्ण डोळे शिरीं बाबरझोटी । मयुर पिच्छ वेष्टी शोभतसे ॥३॥ सगुण मेघ:श्याम लावण्यसुंदर । नामया दातार केशवराज ॥४॥

तळवे तळहात टेकीत । डाव्या गुडघ्याने रांगत । रंगणी रंगनाथ । तो म्यां देखिला सये ॥१॥ गवळण जसवंती पै सांगे । आले या कृष्णाचेनि मागे । येणे येणे वो श्रीरंगें । नवनीत माझे भक्षिलें ॥२॥ एक्या हाती लोण्याचा कवळु । मुख माखिलें अळुमाळु । चुंबन देतां येतो परिमळु । नवनीताचा गे सये ॥३॥ येणे माझे कवाड उघडिलें । येणे शिंकें हो तोडिलें । दह्यादुधाते भक्षिलें । उलंडिलें ताकाते ॥४॥ ऐसे जरी मी जाणते । यमुनापाणिया नव जाते । धरूनि खांबासी बांधिते । शिक्षा लाविते गोविंदा ॥५॥ ऐसा पुराण प्रसिद्ध चोर । केशव नाम्याचा दातार । पंढरपुरीं उभा विटेवर । भक्त पुंडलिकासाठी ॥६॥

बाळ सगुण गुणाचें तान्हें गे । बाळ दिसते गोजिरवाणें गे । काय सांगतां गार्हाणें गे । गोकुळीच्या नारी ॥१॥ श्रीरंग माझा वेडा गे । याला नाही दुसरा जोडा गे । तुम्ही याची संगत सोडा गे । गोकुळीच्या नारी ॥२॥ पांच वर्षांचें माझे बाळ गे । अंगणी माझ्या खेळे गे । का लटकाच घेतां आळ गे । गोकुळीच्या नारी ॥३॥ सांवळा गे चिमणा माझा गे । गवळणींत खेळे राजा गे । तुम्ही मोठ्या ढालगजा गे । गोकुळीच्या नारी ॥४॥ तुम्ही खाऊन लोण्याचा गोळा गे । आळ घेतां या गोपाळा गे । तुम्ही ठाईंच्या वोढाळा गे । गोकुळीच्या नारी ॥५॥ तुम्ही लपवुनी याची गोटी गे । लागतां गे याचे पाठीं गे । ही एवढीच रीत खोटी गे । गोकुळीच्या नारी ॥६॥ तुम्ही लपवूनि याचा भवरा गे । धरूं पाहता शारंगधरा । तुम्ही बारा घरच्या बारा गे । गोकुळीच्या नारी ॥७॥ हा ब्रह्मविधीचा जनीता गे । तुम्ही याला धरूं पाहता गे । हा कैसा येईल हातां गे । गोकुळीच्या नारी ॥८॥ नामा म्हणे यशोदेसी गे । हा तुझा हृषिकेशी गे । किती छळितो आम्हांसी गे । गोकुळीच्या नारी ॥ ९ ॥

प्रात:काळीं प्रहरा रात्रीं उठिल्या गौळणी बाळा । घुसळण मांडियेलें घरोघरीं सकळा । नित्यानंदें परमानंदें गाती गोपाळा । सह्स्रापरी कैशा गाती मदन सांवळा ॥१॥ घुम घुम करिती घुम घुम करिती डेरे घुमती । आनंदल्या गौळणी छंदें छंदें डोलती ॥ धृ० ॥ एक म्हणती साजणी तुम्ही लपवा गे लोणी । नकळे नकळे वो बाई कृष्णाची करणी । कोणीकडून हा गे येईल सखये चक्रपाणी । खास खांदूनि तुम्ही आता लपवा दुधाणी ॥२॥ बोलतां चालतां इतुक्यामध्ये हरी आला । कवणेंहीं नाही देव दृष्टि देखिला । सूक्ष्म रूप धरूनि डेर्यामध्ये प्रवेशला । वरच्यावरी देव लोणी खाऊनिया गेला ॥३॥ उन्हवणी शिळवणी घालिती परते लोणी येईना । काय झाले टोणे सासूबाई कळेना ॥४॥ हा हा गे बायांनो तुमचे जाणते चाळे । यश्वदेच्या मुला नेऊनि देतसां गोळे । उगेंचि मग पाहता आता फिरगे निराळे । मारी ठोसरे दोन्ही गाल्होरे घेतले ॥५॥ डेर्यामधुनी मार माझा जगज्जीवन पाहे । नामा म्हणे धन्य धन्य वर्णूं मी काये ॥६॥

गड्यांनो राजा की रे झाला । कृष्ण सिंहासनी बैसला ॥धृ॥
पांवा मोहरी घोंगडी । आम्हीं खेळूं यमुने थडी । नाचा पाऊला देहुडी । कृष्ण आमुचा की रे गडी ॥२॥ खेळू हुतुतू हुंबरी । थडक हाणों टिरीवरी । आता चालिला दळभारी । आमुचा यशोदेचा हरी ॥३॥ कुस्ती खेळतां कासाविसी । शेंबुड खरकटे नाकाशी । कडे घेऊ सावकाशी । आता बहु भितों यासी ॥४॥ आम्ही तुम्ही सवें जाऊ । गाई वळावया जाऊं । त्याचे मानेत बुक्या देऊं । जवळी जावयासी भिऊं ॥५॥ नामा म्हणे चला जाऊं । हात जोडूनी उभे राहूं । पाया पडून मागून घेऊ । जनी वनी तोचि कृष्णची ध्याऊं ॥६॥

हाती घेऊनिया काठी । शिकविते श्रीपती । यमुनेची माती । खासी का कां का कां ॥१॥ हरी तूं खोडी नको करू माझ्या बा बा बा बा ॥धृ॥
धांऊनिया धरिला करीं । बैसविला मांडिवरी । मुख पसरोनि करी । आ आ आ आ ॥२॥ विष्णुदास नामा म्हणे । मरोनिया जन्मा येणे । कृष्ण सनातन पाहूं । या या या या ॥३॥

रूपे श्यामसुंदर निलोत्पल गाभा । सखीयें स्वप्नीं शोभा देखियेली ॥१॥ नेत्र विशाळ भाळ दंत हिरया ज्योती । बाइये मदनमूर्ति देखियेला ॥२॥ शंख चक्र गदा शोभती चहूं करीं । सखीये गरुडावरी देखियेला ॥३॥ शयन शेषापृष्ठीं नभी परमेष्ठी । गंगा वामांगुष्ठी देखियेला ॥४॥ पीतांबर कटीतटी दिव्य चंदन उटी । सखीये जगजेठी देखियेला ॥५॥ विचारीतां मानसी नये जो व्यक्तीसी । नामा केशवेसी लुब्धोनी ठेला ॥६॥

ऐकुनी वेणुचा नाद । लागला नामाचा छंद ॥१॥ निघाली लगबग पाण्याला । रिकामा घेवोनीया डेरा । गिरधर गोविंद गोविंद ॥२॥ निघाली धेनु चाराया । वासरे करोनिया गोळा । वाजवी पावा गोविंद ॥३॥ नामा म्हणे अहो केशवराज । नाम घ्या श्री कृष्ण गोविंद । गवळणी झाल्या मती मंद ॥४॥

कृष्णा तुला मी ताकीद करते, कुणाच्या घरी कधी जाऊ नको । गवळ्याघरी बोभाट उठला । माठ दह्याचे घेऊ नको तू फोडू नको ॥१॥ रागीट तुझा पिता नंद मार तयाचा खाऊ नको ॥२॥ आली गौळण कपटी राधा, तिच्या घरात तू जाऊ नको ॥३॥ पाळण्यात घालूनी झोके देते, आता मुला, तू रडू नको ॥४॥ वरद्या वांकड्या पेंद्या सुदामा, ह्यांच्या डावामध्ये खेळू नको ॥५॥ नामा म्हणे पतित पावना, ह्यांच्या नामा तू विसरू नको ॥६॥

राधा आणि तो मुरारी । क्रीडा कुंजवनीं करी ॥१॥ कृष्ण डोलत डोलत । आले राधेमंदिरांत ॥२॥ सुमनाचें शेजेवरी । राधा आणि तो मुरारी ॥३॥ आवडीनें विडे देत । दासी जनी उभी तेथ ॥४॥

डोईचा पदर आला खांद्यावरी । भरल्या बाजारीं जाईन मी ॥१॥ हाती घेईन टाळ खांद्यावरी वीणा । आता मज मना कोण करी ॥२॥ पंढरीच्या पेठे मांडियेले पाल । मनगटावरी तेल घाला तुम्ही ॥३॥ जनी म्हणे देवा मी झाले येसवा । रिघालें केशवा घर तुझें ॥४॥

माझे अचुडे बचुडे छकुडे गे । राधे रूपडें । पांघरूं घालिती कुंचडे ॥धृ॥
हरि माझा गे सांवळा । पायी पैंजण वाजे खुळखुळा । याने भुलविल्या गोपीबाळा ॥१॥ हरि माझा गे नेणता । करी त्रिभुवनाचा घोंगता । जो का नांदे त्रिभुवनीं ॥२॥ ऐसे देवाजीचें गडी । पेंद्या सुदाम्याची जोडी । बळिभद्र त्याचा गडी ॥३॥ जनी म्हणे तूं चक्रपाणी । खेळ खेळतो वृंदावनीं । लुब्ध झाल्या त्या गौळणी ॥४॥

राधे तुला पुसतो घोंगडीवाला ॥ घोंगडीवाला कांबळीवाला ॥राधे॥धृ॥ जमवुनि पोरें गेला यमुनेच्या तिरीं ॥ वांटितो गोपाळकाला ॥राधे॥१॥ रात्री माझ्या मंदिरीं आला ॥ निरोप सांगुनि गेला ॥ राधे ॥२॥ गळां वैजयंती माळा हाति घेऊनिया वेणू ॥ नेसुनि पितांबर पिंवळा ॥ राधे॥३॥ जनी म्हणे विठू हा धाला ॥ गळां वैजयंती माळा ॥राधे॥४॥

गौळण म्हणती गौळणीला । पुत्र झाला यशोदेला । । १ । ।
गौळण सांगे गौळणीला । पुत्र झाला यशोदेला । । १ । । एक धांवे एकीपुढे । ताटी वाटी सुंठवडे ॥धृ॥ वाण भरोनिया ताटी । यशोदेच्या घरी दाटी । । ३ । । सुईणीची गलबल झाली । दासी जनी हेल घाली । । ४ । ।

****॥ विठ्ठल-विठ्ठल ॥*****

वृंदावनीं वेणू कवणाचा माये वाजे । वेणुनादें गोवर्धनु गाजे । पुच्छ पसरुनि मयूर विराजे । मज पाहता भासती यादवराजे ॥१॥ तृण चारा चरूं विसरली । गाई व्याघ्र एके ठायीं जालीं । पक्षीं कुळें निवांत राहिली । वैरभाव समूळ विसरली ॥२॥ यमुना जळ स्थिर स्थिर वाहे । रविमंडळ चालतां स्तब्ध होये । शेषकूर्म वराह चकित राहे । बाळा स्तन देऊं विसरली माये ॥३॥ ध्वनी मंजुळ मंजुळ उमटती । वांकी रुणझुण रुणझुण वाजती । देव विमानीं बैसोनि स्तुती गाती । भानुदासा फावली प्रेमभक्ति ॥४॥

यशोदे कृष्णाला सांगावे । गोकुळी रहावे का जावे ॥धृ
अवघ्या मिळोनी गौळणी । जात होत्या मथुरा बाजारी ।
उभा हा कृष्ण वाटेवरी ॥१॥
अनया गवळी करी धंदा । त्याचीच गवळण मी राधा ।
जावूनी नंदासी सांगावे ॥२॥
पेंद्या सुदामाची जोडी । बळीभद्र त्याचा गडी । याला बाई उखळासी बांधावे ॥३॥
देव हा विधीचा जनिता । भानुदास चरणी ठेवी माथा ।
प्रभुच्या चरणासी लागावे ॥३॥

यशोदे कृष्णाला सांगावे । गोकुळी रहावे का जावे ॥धृ॥
अवघ्या गौळणी मिळोनी । जात होत्या मथुरा बाजारी ।
उभा हा कृष्ण वाटेवरी ..........॥१॥
अनया गवळी करी धंदा । त्याची गौळण मी राधा ।
जावून नंदासी सांगावे ............॥२॥
पेंद्या सुदामाची जोडी । बळीभद्र त्याचा गडी ।
याला बाई उखळासी बांधावे........॥३॥
देव हा विधीचा जनिता । भानुदास चरणी ठेवी माथा ।
चरण त्याचे वंदावे........॥४॥

****॥ विठ्ठल-विठ्ठल ॥*****

गौळणी गार्हाणे सांगती यशोदेसी । दहीं दूध खाऊनिया पळुनी जातो हृषीकेशी ॥१॥ लाडका हा कान्हा बाई तुझा तुला गोड वाटे । याच्या खोडी सांगू किती महीपत्र सिंधु आटे ॥२॥ मेळवोनि गोपाळ घरांमध्ये शिरे कान्हा । धरुं जातां पळुनि जातो यादवांचा राणा ॥३॥ ऐसे मज याने पिसे लावियेले सांगू काई । एका जनार्दनी कायावाचामनें पायी ॥४॥

माझा कृष्ण देखिला काय । कोणी तरी सांगा गे ॥धृ॥
हाती घेऊनिया फूल । अंगणी रांगत आलें मूल । होते सारवित मी चूल । कैसी भूल पडियेली ॥१॥ माथां शोभे पिंपळपान । मेघवर्ण ऐसा जाण । त्याला म्हणती श्रीभगवान । योगी ध्यान विश्रांती ॥२॥ संगे घेऊनि गोपाळ । बाळ खेळे आळुमाळ । पायी पोल्हारे झळाळ । गळां माळ वैजयंती ॥३॥ एका जनार्दनी माय । घरोघरांप्रती जाय । कृष्णा जाणावें ते काय । कोणी सांगा गे ॥४॥

नानापरी समजाविते परी न राहे श्रीहरी । दहींभात कालवोनि दिला वेगीं झडकरीं । कडेवरी घेऊनिया फिरलें मी दारोदारीं ॥१॥ राधे राधे राधे राधे घेई शामसुंदरा । नेई आता झडकरीं आपुलिया मंदिरा ॥धृ॥
क्षणभरी घरीं असतां करी खोडी शारंगपाणी । खेळावया बाहेरीं जातां आळ घेती गौळणी । थापटोनि निजवितां पळोनि जातो राजद्वारा ॥२॥ राधा घेऊनि हरिला त्वरें जात मंदिरीं । हृदयमंचकीं पहुडविला श्रीहरीं । एका जनार्दनी हरीला भोगी राधा सुंदरीं ॥३॥

तुझें श्रीमुख सुंदर । कुसुम शुभकांति नागर । कासें पीतांबर मनोहर । पाहुनी भुल पडली करुणाघना ॥१॥ मुरली नको वाजवुं मनमोहना ॥धृ॥ सर परता होय माघारा । देहभाव बुडाला सारा । नाही संसारासी थारा । भेदभ्रम गेला कमलनयना ॥२॥ ध्वनि मंजुळ ऐकिली कानी । सर्व सुखां झाली धनी । एका जनार्दनी ध्यानीं मनीं । एकपणा जगज्जीवना ॥३॥

मनमोहन मुरलीवाला । नंदाचा अलबेला ॥१॥ भक्तासाठी तो जगजेठी । कुब्जेसी रत झाला ॥२॥ विदुराघरच्या भक्षुनि कण्या । परमानंदें धाला ॥३॥ भक्तिसुखे सुखावला । एका जनार्दनी निमाला ॥४॥

कशी जाऊं मी वृंदावना । मुरली वाजवी कान्हा ॥धृ॥
पैलतीरीं हरी वाजवीं मुरली । नदी भरली यमुना ॥१॥ कांसे पितांबर कस्तुरी टिळक । कुंडल शोभे काना ॥२॥ काय करु बाई कोणाला सांगू । नामाची सांगड आणा ॥३॥ नंदाच्या हरीने कौतुक केले । जाणे अंतरीच्या खुणा ॥४॥ एका जनार्दनी मनीं म्हणा । देवमहात्म्य कळेना कोणा ॥५॥

भुलविलें वेणुनादें । वेणु वाजविला गोविंदें ॥१॥ पांगुळलें यमुनाजळ । पक्षी राहिले निश्चळ ॥२॥ तृणचरें लुब्ध झालीं । पुच्छ वाहुनिया ठेलीं ॥३॥ नाद न समाये त्रिभुवनीं । एका भुलला जनार्दनी ॥४॥

चला बाई वृंदावनी रासक्रीडा पाहु । नंदाचा बाळ येणे केला नवलाऊ ॥१॥ कल्पनेची सासु इचा बहुताचि जाचुं । देहभाव ठेऊनी पायी ब्रह्मपदी नाचूं ॥२॥ सर्व गर्व सोडूनी बाई चला हरीपाशी । द्वैतभाव ठेवुनि पायी हरिरुप होसी ॥३॥ एका जनार्दनी विश्वव्यापक हा देव । एक एक पाहता अवघे स्वप्नवत वाव ॥४॥

अधरी धरुनि वेणु । वाजविला कुणी नेणुं ॥१॥ प्रात:काळी तो वनमाळी । घेऊनि जातो धेनु ॥२॥ उभी मी राहें वाट मी पाहे । केव्हां भेटेल मम कान्हु ॥३॥ एका जनार्दनी वाजविला वेणु । ऐकतां मन झाले तल्लीनु ॥४॥

तुझ्या मुरलीचा ध्वनी । अकल्पित पडिला कानी । विव्हळ झाले अंतःकरणी । मी घरधंदा विसरलें ॥१॥ अहा रे सांवळीया कैशी वाजविली मुरली ॥धृ॥
मुरली नोहे केवळ बाण । तिनें हरीला माझा प्राण । संसार केला दाणादीन । येउनि हृदयी संचरली ॥२॥ तुझ्या मुरलीचा सूर तान । मी विसरले देहभान । घर सोडोनि धरिले रान । मी वृंदावनी गेले ॥३॥ एका जनार्दनी गोविंदा । पतितपावन परमानंद । तुझ्या नामाचा मज धंदा । वृत्ति तंव पदीं निवर्तली ॥४॥

मुरली मनोहर रे माधव ॥धृ॥
श्रीवत्सलांछन हृदयी विलासन । दीन दयाघन रे ॥१॥ सुरनर किन्नर नारद तुंबर । गाती निरंतर रे ॥२॥ एका जनार्दनी त्रिभुवनमोहन । राखीतो गोधन रे ॥३॥

दुडीवरी दुडी गौळणी साते निघाली । गौळणी गोरस म्हणों विसरली ॥१॥ गोविंदु घ्या कोनी दामोदरु घ्या गे । तंव तंव हांसती मथुरेच्या गे ॥२॥ दुडीयामाझारी कान्होंबा झाला भारी । उचंबळे गोरस सांडे बाहेरी ॥३॥ एका जनार्दनी सबलस गौळणी । ब्रह्मानंदु न समाये मनीं ॥४॥

खांद्यावरी कांबळी हातामधीं काठी । चारितसे धेनु सांवळा जगजेठी ॥१॥ राधे राधे राधे राधे मुकुंद मुरारी । वाजवितो वेणु कान्हा श्रीहरी ॥२॥ एक एक गौळणी एक एक गोपाळा । हाती धरुनि नाचती रासमंडळा ॥३॥ एका जनार्दनी रासमंडळ रचिलें । जिकडे पाहे तिकडे अवघें ब्रह्म कोंदलें ॥४॥

गौळणी म्हणती यशोदेला । कोठे गे सावळा । का रथ शृंगारिला । सांगे वो मजला । अक्रुर उभा असे बाई गे साजनी ॥१॥ या नंदाच्या अंगणी । मिळाल्या गौळणी ॥धृ॥
बोले नंदाची पट्टराणी । सद्गदीत होऊनि । मथुरेसी चक्रपाणी । जातो गे साजणी । विव्हळ झाले मन वचन ऐकोनि ॥२॥ अक्रुरा चांडाळा । तुज कोनी धाडिला । का घातां करु आलासी । वधिशी सकळा । अक्रुरा तुझे नाम तैशीच करणी ॥३॥ रथीं चढले वनमाळी । आकांत गोकुळी । भूमि पडल्या व्रजबाळी । कोण त्या सांभाळी । नयनींच्या उदकांनें भिजली धरणी ॥४॥ देव बोले अक्रुरासी । वेगें हांकी रथासी । या गोपींच्या शोकासी । न पहावें मजसी । एका जनार्दनी रथ गेला निघोनि ॥५॥

गौळणी सांगती गार्हाणीं । रात्री आला चक्रपणी । खाऊनी दहीं दूध तूप लोणी । फोडिली अवघीं विरजणीं । हा गे बाई कोणासी आवरेना ॥१॥ यशोदे बाळ तुझा तान्हा । कोठवर सोसू धिंगाणा ॥धृ॥
दुसरी आली धांवत । याने बाई काय केली मात । मुखाशीं मुखचुंबन देत । गळ्यामधी हात घालीत । धरुं जातां सांपडेना ॥२॥ तिसरी आली धांऊनि । म्हणे गे बाई काय केली करणी । पतीची दाढ़ी माझी वेणी । दोहीसी गांठ देऊनी । गांठ बाई कोणासी सुटेना ॥३॥ मिळोनि अवघ्या गौळणीं । येती नंदाच्या अंगणी । जातो आम्हीं गोकुळ सोडोनी । आमुच्या सुना घेऊनी । हे बाई आम्हांसी पहावेना ॥४॥ ऐशीं ऐकतां गार्हाणीं । यशोदानयनीं आलें पाणीं । कृष्णा खोडी दे टाकुनी । एका जनार्दनी चरणीं । प्रेम तया आवरेना ॥५॥

ऐक ऐक सखये बाई नवल मी सांगु काई । त्रैलोक्याचा धनी तो हा यशोदेसी म्हणतो आई ॥१॥ देवकीने वाहिला यशोदेनें पाळिला । पांडवांचा बंदीजन होऊनियं राहिला ॥२॥ ब्रह्मांडाची सांठवण योगीयाचें निजधन । चोरी केली म्हणऊनी उखळासी बंधन ॥३॥ सकळ तीर्थें जया चरणीं सुलभ हा शूळपाणी । राधिकेसी म्हणे तुझी करीन वेणीफणी ॥४॥ शरण एका जनार्दनी कैवल्याचा मोक्षदानीं । गाई गोप गोपीबाळां मेळविले आपुलेपणीं ॥५॥

आवरीं आवरीं आपुला हरी । दुर्बळाची केली चोरी । घरा जावयाची उरी । कृष्णें ठेविली नाही ॥१॥ गौळणी उतावेळी । आली यशोदेजवळी । आवरीं आपुला वनमाळी । प्रळय आम्हां दिधला ॥२॥ कवाड भ्रांतीचें उघडिलें कुलुप मायेचे मोडिलें । शिंके अविद्येचें तोडिलें । बाई तुझिया कृष्णें ॥३॥ होती क्रोधांची अर्गळा । हळूचि काढिलीसे बळां । होती अज्ञानाची खिळा । तीहि निर्मूळ केली ॥४॥ डेरा फोडिला दंभाचा । त्रिगुण तिवईस ठाव कैसा । प्रंपंच सडा हा ताकाचा । केला तुझिया कृष्णें ॥५॥ अहंकार होता ठोंबा । उपडिला धुसळखांबा । तोहि टाकिला स्वयंभा । बाई तुझिया कृष्णें ॥६॥ संचित हे शिळें लोणी । याचि केली धूळीधाणीं । संकल्प विकल्प दुधाणीं । तीहीं फोडिली कृष्णें ॥७॥ प्रारब्ध हे शिळें दहीं । माझे खादलें गे बाई । क्रियमाण दुध साई । तींही मुखीवोतिली ॥८॥ द्वेष रांजण सगळे । स्पर्शे होती हात काळे । होते कामाचें ते पाळें । तेहि फोडिलें कृष्णें ॥९॥ सुचित दुश्चित घृत घागरी । लोभें भरल्या अहोत्या घरीं । त्याही टाकिल्या बाहेरी । तुझिया कृष्णें ॥ १० ॥ कल्पनेची उतरंडी । याची केली फोडाफॊडी । होती आयुष्याची दुरडी । तेही मोडिली कृष्णें ॥ ११ ॥ पोरे ग अचपळ आमुची । संगती धरली या कृष्णाची । मिळणी मिळाली तयाची । संसाराची शुद्धी नाही ॥ १२ ॥ ऐशी वार्ता श्रवनीं पडे । मग मी धांवोनि आलें पुढे । होते द्वैताचें लुगडें । तेही फिटोनि गेलें ॥ १३ ॥ आपआपणा विसरणें । कृष्णस्वरुपीं मिळालें । एका जनार्दनी केले । बाई नवल चोज ॥ १४ ॥

गोकुळी चोरी करितो चक्रपाणी । गौळणी येउनी सांगती गार्हाणीं । येणे माझे भक्षिलें दहीं दूध लोणी । पळोनिया येथे आला शारंगपाणी वो ॥१॥ आवरीं आवरीं यशोदे आपुला कान्हा । याच्या खोडी किती सांगु जाणा । याचें लाघव न कळे चतुरानना । यासी पाहता मन नुरे मीपणा वो ॥२॥ एके दिवशीं मी आपुलें मंदिरीं । मंथन करितां देखिला पुतनारी । जवळी येवोनि रवीदंड धरी । म्हणे मी घुसळितो तु राहें क्षणभरी वो ॥३॥ परवां आमुचे घरासी आला । संगे घेउनी गोपाळांचा मेळा । नाचले ऐकत धरें पाहे अचला । धरूं जातां तो पळोनिया गेला वो ॥४॥ ऐसे बहु लाघव केले येणे । किती सांगावें तुज गार्हाणें । एका जनार्दनी परब्रह्मा तान्हें । यासी ध्याता खुंटलें येणे जाणे वो ॥५॥

नंदनंदन मुरलीवाला । याच्या मुरलीचा वेध लागला ॥१॥ प्रपंच धंदा नाठवे काही । मुरलीचा नाद भरला हृदयी ॥२॥ पती सुताचा विसर पडिला । याच्यामुरलीचा छंद लागला ॥३॥ स्थावर जंगम विसरुनि गेले । भेदभाव हारपले ॥४॥ समाधि उन्मनी तुच्छ वाटती । मुरली नाद ऐकता मना विश्रांती ॥५॥ एका जनार्दनी मुरलीचा नाद । ऐकता होती त्या सदगद ॥६॥

कृष्णमूर्ती होय गे कळो आली सोयं गे । प्राणाचाही प्राण पाहता सुख सांगुं काय गे ॥१॥ तुळशी माळ गळां गे कस्तुरीचा टिळा गे । अर्धांगी रुक्मिणी विंझणे वारित गोपी बाळा गे ॥२॥ पीतांबराची कास गे कसिली सावकाश गे । नारद तुंबर गायन करिती पुढे निजदास गें ॥३॥ भक्त कृपेची माय गे ओळखिली विठाई गे । एका जनार्दनी विटे जोडीयेले पाय गे ॥४॥

कृष्णाला भुलविलें गोपीने ॥धृ॥ यशोदे तुझा हा कान्हा राहीना । मी मारीन क्रोधाने ॥१॥ नंदजी तुमचा कृष्ण लाडका । हाका मरितो मोठ्यानें ॥२॥ वेताटी घेउनी नावेंत बैसला । वांचविले देवानें ॥३॥ एका जनार्दनी पूर्ण कृपेनें । नाही ऐकिलें मातेनें ॥४॥

कसा मला टाकुनी गेला राम ॥धृ॥ रामाविण जीव व्याकुळ होतो । सुचत नाही काम ॥१॥ रामाच्या विण मज चैन पडेना । नाही जीवासी आराम ॥२॥ एका जनार्दनी पाहुनीं डोळा । स्वरुप तुझे घनःश्याम ॥३॥

तुझी संगती नाही कामाची । मी सुंदरा कोवळ्या मनाची । मज दृष्टी होईल साची । मग तुझी घेइन चर्या ॥१॥ कसें वेड लाविलें कान्हों गोवळियां ॥ धु ॥ माझा वंश आहे मोठ्याचा । तुं तंव यातीहीन गौळ्याचा । ऐक्य जालीया नांवरुपाचा । ठावचि पुसलिया ॥२॥ तुझ्या अंगेची घुरट घाणी । तनु काय दिसती वोंगळवाणी । मुरली वाजविसी मंजुळवाणी । मनमोहन कान्हया ॥३॥ तुझ्या ठिकाणी अवगुण मोठा । चोरी करुनी भरिसी पोटा । व्रजनारी सुंदरा चावटा । अडविसी अवगुणीया ॥४॥ सर्व सुखाची कृष्णसंगती । वेणुनादें गाई गोप वेधती । एका जनार्दनी हरिरुपी रमतीं । त्या व्रज सुंदरीया ॥५॥

गोधने चाराया जातो शारंगपाणी । मार्गीं भेटली राधिका गौळणी । कृष्ण दान मागे निरी आसडोनी । तंव ती देखिली यशोदा जननी ॥१॥ यशोदा म्हणे नाटका हृषीकेशी । परनारीसी कैसा रे झोंबसी । येरु रुदत सांगतो मातेपाशी । माझा चेंडु लपविला निरिपाशीं ॥२॥ राधिका म्हणे यशोदे परियेसी । चेंडु नाही नाही वो मजपाशी । परि हा लटिका लबाड हृषीकेशी । निरी आसडितां चेंडु पडे धरणीसी ॥३॥ यशोदा म्हणे चाळका तुम्ही नारी । मार्गीं बैसतां क्षण एक मुरारी । एका जनार्दनी विनवीं श्रीहरी । नाम घेतां पातकें जाती दुरी ॥४॥

पाहिला नंदाचा नंदन । तेणे वेधियेले मन । । १ । । मोर मुकुट पीतांबर । काळ्या घोंगडीचा भार । । २ । । गोधने चारी आनंदे नाचत । करी काला दहिभात । । ३ । । एका जनार्दनी लडिवाळ बाळ तान्हा । गोपाळांशी खेळे कान्हा कुंजवना । । ४ । ।

रडते माझे बाळ तान्हे । समजाविता राहीना ॥धृ॥
नानापरी समजाविते । मागील ते खाया देते । थापटोनी निजविते । तरी हा उगा राहीना ॥१॥ नानापरी करितो छंद । रडतो हा स्फुंद स्फुंद । नेत्रावाटे वाहे बुंद । रडता हा राहीना ॥२॥ पोटी धरुनिया दम । सर्वाअंगी सुटला घाम । एका जनार्दने प्रेम यशोदेसी माईना ॥३॥

असा कसा देवाचा देव बाई ठकडा ।
देव एका पायाने लंगडा ॥१॥

शिंकेचि तोडितो मडकेचि फोडितो ।
करी दही-दुधाचा रबडा ॥२॥

वाळवंटी जातो कीर्तन करितो ।
घेतो साधुसंतासि झगडा ॥३॥

एका जनार्दनी भिक्षा वाढा बाई ।
देव एकनाथाचा बछडा ॥४॥

कान्हया रे जगजेठी । देई भेटी एकवेळा ॥१॥ काय मोकलिलें वनीं । सावजांनीं वेढिलें ॥धृ॥ येथवरी होता संग । अंगें अंग लपविलें ॥२॥ तुका म्हणें पाहिलें मागे । एवढया वेगें अंतरला ॥३॥

आंत हरि बाहेर हरि । हरिने घरीं कोंडिलें ॥१॥ हरिने कामा घातला चिरा । वित्तवरा मुकविलें ॥धृ॥
हरिने जीवे केली साटी । पाडिली तुटी सकळासी ॥२॥ तुका म्हणे वेगळा नव्हे । हरि भोवे भोंवताला ॥३॥

कोणी एकी भुलली नारी । विकितां गोरस घ्या म्हणे हरी ॥१॥ देखिला डोळां बैसला मनीं । तोचि वदनीं उच्चारी ॥धृ॥
आपुलियाचा विसर भोळा । गोविंद कळा कौतुकें ॥२॥ तुका म्हणे हांसे जन । नाही कान तये ठायीं ॥३॥

हरिने माझे हरिलें चित्त । भार वित्त विसरलें ॥१॥ आता कैसी जाऊं घरा । नव्हे बरा लौकिक ॥धृ॥
पारखियांसी सांगतां गोष्टी । घरची कुटी खातील ॥२॥ तुका म्हणे निवांत राहीं । पाहिलें पाहीं परतोनी ॥३॥

हरी तुझी कांति रे सांवळी । मी रे गोरी चांपेकळी । तुझ्या दर्शनें होईन काळी । मग हे वाळी जन मज ॥१॥ उगला राहें न करीं चाळा । तुज किती सांगों रे गोवळा । तुझा खडबड कांबळा । अरे नंदबाळा आलगटा ॥धृ॥
तुझिये अंगीं घुरट घाणी । बहु खासी दुध तुप लोणी । घरिचें बाहेरिल आणोनी । मी रे चांदणी सकुमार ॥२॥ मज ते हांसतील जन । धिःकारिती मज देखोन । अंगीं तुझें देखोनि लक्षण । मग विटंबणा होइल रे ॥३॥ तुज लाज भय शंका नाही । मज तंव सज्जन पिशुन व्याही । आणीक मात बोलूं काही । कैसी भीड नाही तुज माझी ॥४॥ वचन मोडी नेदी हात । कळलें न साहे ची मात । तुकयास्वामी गोपीनाथ । जीवन्मुक्त करूनि भोगी ॥५॥

गाई गोपाळ यमुनेचे तटीं । येती पाणिया मिळोनि जगजेठी । चेंडू चौगुणा खेळती वाळवंटीं । चला चला म्हणती पाहूं दृष्टी वो ॥१॥ ऐशा गोपिका त्या कामातुरा नारी । चित्त विव्हळ देखावया हरी । मिस पाणियाचें करितील घरीं । बारा सोळा मिळोनि परस्परीं वो ॥धृ॥
चिरें चोळिया त्या धुतां विसरती । ऊर्ध्व लक्ष लागलें कृष्णमूर्ती । कोणा नाठवे कोण कुळ याती । जालीं तटस्थ सकळ नेत्रपातीं वो ॥२॥ दंतधावनाचा मुखामाजी हात । वाद्यें वाजती नाइके जनमात । करी श्रवण कृष्णवेणुगीत । स्वामी तुकयाचा पुरवील मनोरथ वो ॥३॥

बाळपणीं हरि । खेळे मथुरेमाझारी । पायी घागरिया सरी । कडदोरा वांकी । मुख पाहे माता । सुख न माये चित्ता । धन्य मानव संचिता । वोडवलें आजि ॥१॥ बाळ चांगलें वो । बाळ चांगलें वो । म्हणतां चांगलें । वेळ लागे तया बोले । जीवापरीस ते वाल्हें । मज आवडते ॥धृ॥
मिळोनिया याती । येती नारी कुमारी बहुती । नाही आठव त्या चित्ती । देहभाव काही । विसरल्या घरें । तान्हीं पारठीं लेकुरें । धाक सांडोनिया येरें । तान भूक नाही ॥२॥ एकी असतील घरीं । चित्त तयापासीं परी । वेगीं करोनि वोसरी । तेथे जाऊं पाहे । लाज सांडियेली वोज । नाही फजितीचें काज । सुख सांडोनिया सेज । तेथे धाव घाली ॥३॥ वेधियेल्या बाळा । नर नारी या सकळा । बाळा खेळवी अबला । त्याही विसरल्या । कुमर कुमारी । नाही भाव हा शरीरीं । दृष्टी न फिरे माघारी । तया देखतां हे ॥४॥ वैरभाव नाही । आप पर कोणीं काही । शोक मोह दुःख ठायीं । तया निरसलीं । तुका म्हणे सुखी । केलीं आपणासारिखीं । स्वामी माझा कवतुकीं । बाळवेषें खेळे ॥५॥

स्वयें सुखाचे झाले अनुभव । एक एकीपाशीं सांगतील भाव । अवघ्यां अवघा हा कैसा नवलाव । सर्वसाक्ष तेथेचि त्याचा जीव वो ॥१॥ आपआपणाशीं करिती नवल । परि वादावाद न संडिती बोल । एका मेघःश्यामें जलधर वोल । रसीं उताविळ हृदय सखोल वो ॥धृ॥
एक विषय तो सकळाचा हरि । त्याच्या आवडीनें आवडी इतरीं । अंध बहिर हे प्रेत लोकां चारी । त्यांची कीर्ति गाइली पुराणांतरी वो ॥२॥ स्तुति पराविया मुखे रुचिकर । प्रीतिपात्राच्या गौरवीं आदर । परस्परें हे सादरा सादर । योग सज्जनाच्या सुखा नाही पार वो ॥३॥ भक्तिवल्लभ न तुटे चराचरीं । आप्त अनाप्त हे ऐशी ठेवी उरी । दुरी जवळी संचिता ऐसे धरी । रंगा रंगा ऐसे होणें लागे हरि वो ॥४॥ तुका लाधला हे उच्छिष्ट भोजन । आला बाहेरी प्रेमे वोसंडून । पडिले कानी त्या जीवाचें जतन । धरियेले एकाभावे हृदयी चरण वो ॥५॥

आजि नवल मी आलें येणे राणें । भेटी अवचिती नंदाचिया कान्हें । गोवी सांगती वो सकळ ही जन । होते संचित आणियेलें तेणे वो ॥१॥ गेलें होउनि न चले आता काही । साद घालितां जवळी दुजे नाही । अंगीं जडला मग उरलें ते काई । आता राखतां गुमान भले बाई वो ॥धृ॥
बहुत कामें मज नाही आराणूक । एक सारिता तों पुढे उभें एक । आजि मी टाकोनि आलें सकळिक । तंव रचिलें आणिक कवतुक वो ॥२॥ चिंता करितां हरिली नारायणें । अंगसंगें मिनतां दोघेजणें । सुखे निर्भर जालियें त्याच्या गुणें । तुका म्हणे खुंटलें येणे जाणें वो ॥३॥

होते बहुत हे दिवस मानसी । आजि नवस हे फळले नवसी । व्हावी भेटी ते झाली गोविंदासीं । आता सेवा करीन निश्चयेसीं वो ॥१॥ स्थिर स्थिर मजचि साहे करा । बहु कष्ट सोसिल्या येरझारा । येथे आड मज न साहावे वारा । देऊनि कपाट आलें ते दुसरें वारा वो ॥धृ॥
मूळ सत्ता हे सायासाची जोडी । नेदी वेगळे होऊ एकी घडी । नाही लौकिक स्मरला आवडी । आता येणे काळे या लोभें वेडी वो ॥२॥ उदयीं उदय साधिला अवकाश । निश्चिंतीनें निश्चिंती सावकाश । धरिये गोडी बहुत आला रस । तुका म्हणे हा मागुता न ये दिवस वो ॥३॥

आजि का वो तूं दिससी दुश्चिती । म्हणीये काम न लगे तुझ्या चित्ती । दिलें ठेवूं ते विसरसी हाती । नेणों काय बैसला हरि चित्ती वो ॥१॥ सर सर परती जालीस आता भांड । कैसे दाखविसी जगासी या तोंड । व्याली माय ते लाजविली रांड । नाही थार दो ठायीं जाला खंड वो ॥धृ॥ होते तैसे ते उमटलें वरी । बाह्य संपादणी अंतरींची चोरी । नाही मर्यादा निःसंग बावरी । मन हे गोविंदीं देह काम करी वो ॥२॥ नाही करीत उत्तर कोणासवें । पराधीन भोजन दिलें खावें । नाही अचळ सावरावा ठावे । देखों उदासीन तुझे देहभावं वो ॥३॥ कोठे नेणों हा फावला एकांत । सदा किलकिल भोंवतीं बहुत । दोघे एकवाटा बोलावया मात । नाही लाज धरिली दिला हात वो ॥४॥ करी कवतुक खेळ खेळे कान्हा । दावी लाघव भांडवी सासासुना । परा भक्ति हे शुद्ध तुम्ही जाणा । तुका म्हणें ऐसे कळों यावें जना वो ॥५॥

भरिला उलंडूनि रिता करी घट । मीस पाणियाचें गोविंदाची चट । चाले झडझडां उसंतूनि वाट । पाहे पाळतूनि उभा तोचि नीट वो ॥१॥ चाळा लावियेले गोप गोपीनाथें । जाणे आवडीचें रूप जेथे तेथे । दावी बहुतांच्या बहुवेषपंथें । गुणातीते खेळ मांडियेला येथे वो ॥धृ॥
मनीं आवडे ते करावे उत्तर । काही निमित्ताचा पाहोनि आधार । उगा राहे का मारिसी कंकर । मात वाढविसी उत्तरा उत्तर वो ॥२॥ धरिली खोडी दे टाकोनिया मागे । न ये विनोद हा कामा मशीं संगें । मिठी घालीन या जीवाचिया त्यागें । नाही ठाउकी पडिलीं तुझीं सोंगें वो ॥३॥ सुख अंतरींचें बाह्य ठसठसी । म्हणे विनोद हा काय सोंग यासी । तुज मज काय सोयरीक ऐसी । नंदानंदन या थोरपणें जासी रे ॥४॥ करी कारण ते कळों नेदी कोणा । सुख अंतरींचे बाह्य रंग जाना । मन मिनलें रे तुका म्हणे मना । भोग अंतरींचा पावे नारायणा वो ॥५॥

नका काही उपचार माझ्या शरीरा । करू न साहती बहु होतो उबारा । मनोजन्य व्यथा वेध झाला अंतरा । लवकरी आणा नंदाचिया कुमरा वो ॥१॥ सखिया वेशिया तुम्ही प्राणवल्लभा । निवेदिला भाव आर्तभूत या लोभा । उमटली अंगीं वो सांवळी प्रभा । साच हे अवस्था कळे मज माझ्या क्षोभा वो ॥धृ॥
नये कळों नेदावी हे दुजियासि मात । घडावा तयासि उत्कंठा एकांत । एकाएकीं साक्षी येथे आपुलें चित्त । कोण्या काळे होइल नेणों भाग्य उदित वो ॥२॥ स्वाद सीण देहभान निद्रा खंडन । पाहिले तटस्थ उन्मळित लोचन । अवघें वोसाऊन उरले ते चरण । तुका म्हणे दर्शनापें आलें जीवन वो ॥३॥

पडिली भुली धांवते सैराट । छंद गोविंदाचा चोजविते वाट । मागे सांडोनि सकळ बोभाट । वंदीं पदांबुजेठेवुनि ललाट वो ॥१॥ कोणी सांगा या गोविंदाची शुद्धी । होते वहिलें लपाला आता खांदीं । कोठे आड आली हे देहबुद्धी । धांवा आळवीं करुणा कृपानिधी वो ॥धृ॥
मागे बहुतांचा अंतरला संग । मुळें जयाचिया तेणे केला त्याग । पैल पाहातां ते हरपले अंग । खुंटली वाट नाहींसें झाले जग वो ॥२॥ शोकें वियोग घडला सकळाचा । गेल्या शरण हा अन्याय आमुचा । केला उच्चार रे घडल्या दोषांचा । झाला प्रगट स्वामी तुकयाचा वो ॥३॥

काय उणें का करिशील चोरी । किती सांगों तुज नाइकसी हरी । परपरता तूं पळोनि जासी दुरी । अनावर या लौकिका बाहेरी वो ॥१॥ माया करुणा हे करिते बहुत । किती सोसूं या जनांचे आघात । न पुरे अवसरु हे चि नित्यानित्य । तूचि सोडवीं करूनि स्थिर चित्त वो ॥धृ॥
बहुत कामें मी गुंतलियें घरीं । जासी डोळा तूं चुकवूनि हरी । करितां लाग न येसी चपळभरी । नाही सायासाची उरों दिली उरी वो ॥२॥ तुज म्हणीयें मी न संगें अनंता । नको जाऊं या डोळियां परता । न लगे जोडी हे तुजविण आता । तुकयास्वामी कान्होबा गुणभरिता वो ॥३॥

घाली कवाड टळली वाड राती । कामें व्यापिलीं का पडिली दुश्चित्ती । कोणे लागला गे सदैवेचे हाती । आजि शून्य शेजे नाही दिसे पती वो ॥१॥ बोले दूतिकेशीं राधा हे वचन । मशीं लाघव दाखवी नारायण । म्हणे कोमळ परी बहु गे निर्गुण । याशीं न बोले कळला मज पूर्ण वो ॥धृ॥
धाडिलें गरुडा आणिलें हनुमंता । तैं पाचारिलें होउनि येई वो सीता । लाजिन्नली रूप न ये पालटितां । झाला भीमकी आपण राम सीता वो ॥२॥ सत्यभामा दान करी नारदासी । तैं कळला वो मज हृषीकेशी । तुळे घालितां न ये कनक वो रासी । सम तुके एक पान तुळसी वो ॥३॥ मज भुली पडली कैशापरी । आम्हां भोगूनि म्हणे मी ब्रम्हचारी । दिली वाट यमुने मायें खरी । तुम्हा आम्हां न कळे अद्यापवरी वो ॥४॥ जाणे जीवींचें सकळ नारायण । असे व्यापूनि परी न दिसे लपून । राधा संबोखिली प्रीती आलिंगून । तुका म्हणे येथे भावचि कारण वो ॥५॥

धरिला पालव न सोडी माझा येणे । काही करितां या नंदाचिया कान्हें । एकली न येते मी ऐसे काय जाणें । कोठे भरलें या अवघड राणें रे ॥१॥ सोडी पालव जाऊ दे मज हरी । वेळ लागला रे कोपतील घरीं । सासू दारुण सासरा आहे भारी । तुज मज सांगतां नाही उरी रे ॥धृ॥
सखिया वेशिया होतिया । तुज फावलें रे फांकतां तयासी । होते अंतर तर सांपडते कैसी । एकाएकीं अंगीं जडलासी रे ॥२॥ ऐसी भागली हे करितां उत्तर । शक्ति मावळल्या आसुडितां कर । स्वामी तुकयाचा भोगिया चतुर । भोग भोगी त्यांचा राखे लोकाचार वो ॥३॥

हरिरता चपळा नारी । लागवरी न रिघती ॥१॥ अवघ्या अंगें सर्वोत्तम । भोगी काम भोगता ॥धृ॥
वाचा वाच्यत्वासि न ये । कोठे काय करावे ॥२॥ तुका म्हणे देवा ऐशा । देवपिशा उदारा ॥३॥

कोणी सुना कोणी लेंकी । कोणी एकी स्वतंता ॥१॥ अवघियांची जगनिंद । झाली धिंद सारखी ॥धृ॥
अवघ्या अवघ्या चोरा । विना वरा मायबापा ॥२॥ तुका म्हणे करा सेवा । आलें जीवावरी तरी ॥३॥

मै भुली घरजानी बाट । गोरस बेचन आये हाट ॥१॥ कान्हा रे मनमोहन लाल । सब ही बिसरूं देखे गोपाल ॥धृ॥
कहां पग डारूं देख आनेरा । देखे तो सब वोहिने घेरा ॥२॥ हुं तो थकित भई रे तुका । भागा रे सब मनका धोका ॥३॥

हरिबिन रहियां न जाये जिहिरा । कबकी ठाडी देखें राहा ॥१॥ क्या मेरे लाल कवन चुकी भई । क्या मोहिपासिती बेर लगाई ॥धृ॥
कोई सखी हरी जावे बुलावन । बार हि डारूं उसपर तन ॥२॥ तुका प्रभु कब देखें पाऊं । पासीं आऊं फेर न जाऊं ॥३॥

****॥ विठ्ठल-विठ्ठल ॥*****

धिरे से बजाना बन्सी बजाने वाले । मुरली सनाने वाले ॥धृ॥
हातमो लकडी खांदे कमलिया । गौवा चराने वाले ॥१॥ मोर मुकुट पितांबर शोभे । कालियामर्दनवाले ॥२॥ मीराके प्रभु गिरीधर नागर । गोकुलमें रहिनेवाले ॥३॥

तुम बिन मेरी कौन खबर ले । गोवर्धन गिरिधारी ॥धृ॥ मोर मुकुट पीतांबर शोभे । कुंडलकी छबी न्यारी ॥१॥ भरी सभामें द्रौपदी ठारी । राखो लाज हमारी ॥२॥ मीराके प्रभु गिरधर नागर । चरणकमल बलिहारी ॥३॥

हे री मैं तो प्रेम-दिवानी मेरो दरद न जाणै कोय ।
दरद की मारी बन बन डोलूं बैद मिल्यो नही कोई॥

ना मैं जानू आरती वन्दन, ना पूजा की रीत ।
लिए री मैंने दो नैनो के दीपक लिए संजोये॥

घायल की गति घायल जाणै, जो कोई घायल होय ।
जौहरि की गति जौहरी जाणै की जिन जौहर होय॥

सूली ऊपर सेज हमारी, सोवण किस बिध होय ।
गगन मंडल पर सेज पिया की, मिलणा किस बिध होय॥

दरद की मारी बन-बन डोलूं बैद मिल्या नहिं कोय ।
मीरा की प्रभु पीर मिटेगी जद बैद सांवरिया होय॥

****॥ विठ्ठल-विठ्ठल ॥*****

मैं गिरधर के घर जाऊं । ।
गिरधर म्हांरो सांचो प्रीतम देखत रूप लुभाऊं । ।
रैण पडे तबही उठ जाऊं भोर भये उठ आऊं ।
रैण दिना बाके संग खेलूं ज्यूं तह्यूं ताहि रिझाऊं ।
जो पहिरावै सो पहिरूं जो दे सो खाऊं ।
मेरी उणकी प्रीति पुराणी उण बिन पल न रहाऊं । ।
जहं बैठावें तितही बैठूं बैचे तो बिक जाऊं ।
मीरा के प्रभु गिरधर नागर बार बार बलि जाऊं । ।

दिवानी बनी मई दीवानी बनी
रात दिन मै श्याम पीया, बस तेरे खयालोमे रहती हु ।
सारी दुनिया, श्याम श्याम कहती हु
मै तो दीवानी बनी श्याम पियाकी बनी
पावो में कंगन हाथोमे पैंजन नाक में बुगडीया लगाने चली
आँखों में लाली ओठो पे काजल हल्दिसे मलवट भरने चली
कैसे में आऊ तेरे गोकुल नगरी
मीरा कहे प्रभु गिरिधर नागर हरी चरनोमे लगी

एकी एकटेचि असोनि एकला । विश्वी विश्वाकार होऊनिया ठेला । जयापरी वो तैसाची गमला । नंदनंदन हा आचोज अंबुला वो ॥१॥ ऐशा गौळणी त्या बोलती परस्परी । करूनि विस्मय आपुल्या अंतरीं । विश्वलाघविया हाचि चराचरी । नेणो महिमा यासी म्हणो व्यभिचारी वो ॥२॥ गिरी गोवर्धन येणे उचलिला । काळिया महासर्प नाथूनि आणिला । जळत वणवा वो मुखेचि पाशिला । गिळितां अघासुर चिरूनि सांडिला वो ॥३॥ कपट्या माभळभटा दिले पिढे दान । शोषिली पूतना विषें पाजितांची स्तन । उखळी बांधितां उपटिले विमळार्जुन । भक्षूनि मृत्तिका वदनी दाविली भुवने वो ॥४॥ आणिखी एक येणे नवलावो केला । काला वाटिता वो विधाता ठकविला । भाग नेदिता तो वत्से गोवळ घेऊनि गेला । तैसीच आपण येथे होऊनिया ठेला वो ॥५॥ इंद्र चंद्र महेंद्र यातेचि पूजिती । श्रुति शाखे तेही यातेचि स्तविती । महासिद्ध मुनि ध्यानी आराधिती । निळा म्हणे तो हा जोडला सांगाती वो ॥६॥

एकले न कंठेचि म्हणोनिया येणे । केली निर्माण वो चौदाही भुवनें । गगन चंद्र सूर्य मेघ तारांगणे । पांचही महाभूते भौतिके भिन्ने भिन्ने वो ॥१॥ ऐसा लाघविया माया सूत्रधारी । येकला एकटाचि झाला नानाकारी । स्थूळ सूक्ष्म जीव जीवाचे अंतरी । तो हा नंदनंदन सये बाळब्रह्मचारी वो ॥२॥ याचिये नाभिकमळी जन्म चतुरानना । याचिया निजप्रभा प्रकाश रविकिरणा । याचिया महातेजे तेज हुताशना । येणेचि पढवूनि वेद केला शहाणा वो ॥३॥ याचिया द्रवपणे समुद्रासि जळ । याचिया चपळपणे पवन हा चंचळ । याचिया अवकाशे आकाश पघळ । याचिया धृतिबळे अवनी ही अढळ वो ॥४॥ येणेचि मेरुस्तंभ अचळ धरियेला । दिशा दिग्पाळासी येणेचि ठाव दिधला । विधिविधानाचा शास्त्रा बोध केला । येणेचि सुरपति स्वर्गी बैसविला वो ॥५॥ भोगूनि अंगना हा बाळब्रह्मचारी । येकला जेथे तेथे सोळा सहस्त्रा घरीं । आम्हा तुम्हा भोगूनि अलिप्त मुरारी । निळा म्हणे ऐशा विवादती नारी वो ॥६॥

॥ १५३६ ॥ होतें बहुत दिवस आर्त वागविलें । आजि अकस्मात ते फळ देऊ आलें । दृष्टि श्रीहरिची देखील पाऊलें । घेतले जन्म मागे सार्थक याचें झालें वो ॥१॥ धन्य हे आनंदाची सांपडली वेळ । तेणे संत सज्जन भेटले कृपाळ ॥ त्यांनी फेडियला बुद्धीचा वो मळ । दृष्टी दाखविला यशोदेचा बाळ वो ॥२॥ नाना साधनाच्या केलिया खटपटा । परी त्या न पवति ची याच्या दारवंटा॥ जाणो जाता जाणिव घालि आडफांटा । योगाभ्यासे सिद्धी रोधीताती वाटा वो ॥२॥ यज्ञयागें स्वर्गभोग आड येती । करितां तपें काम क्रोध खवळती ॥ नित्या-नित्यज्ञाने अभिमान वाढती । करितां तिर्थाटणे अहंकाराचि चि प्राप्ती वो ॥३॥ जपतां मंत्रीबीजे चळचि घाली घाला । करितां दान धर्म पुढे भोगवितो फळा ॥ सांवळे मिरवितां विधि निषेध आगळा । आतां हेंचि बरवें धणी पाहों याला वो ॥४॥ ऐसे शोधियले मार्ग नानापरी । न येती प्रतीति मग सांडियले दुरी ॥ आतां गाउनि गीती नाचो हा मुरारी । निळा ह्मणे करु संसारा बोहरि वो ॥५॥

खोट नाट बोलु नका, साऱ्या जनी खर तुम्ही, सांगा मला ग कुणी.............
नका ना आळ घेऊ बाळावरी. ॥धृ॥

कोणी म्हणती माठ माझा फोडीतो, । पदर माझा ओढितो, । शालू माझा फाडितो । । १ । । नका ना आळ घेऊ बाळावरी. ॥धृ॥

तुम्ही गोपिका गवळ्याच्या नारी, । सदा ओरडत येता माझे द्वारी, । बाल माझा गुणी, त्याच नांव नका घेऊ तुम्ही, येथुनी जा लवकरी । । २ । ।
नका ना आळ घेऊ बाळावरी. ॥धृ॥

यशोदा म्हणे मी हलविते पाळणा, । पाळण्यात निजला हरि माझा तान्हा, । हासू नका बोलू नका, साऱ्या जनी खर तुम्ही, सांगा मला ग कुणी । । ३ । ।
नका ना आळ घेऊ बाळावरी. ॥धृ॥

बसले मी होते रंग महाली । आरसे लावीले चार
हरी माझ्या मंदिरी कधी तरी याल ॥धृ॥
येता जाता रोखुन पाहता । वाईट तुमची चाल । । १ । ।
पलंगी मी केली सेज फुलांची । परीमळ सुगंध घ्याल । । २ । ।
तुमच्या चरणाची झाले मी दासी । एकवेळ दर्शन द्याल । । ३ । ।
एका जनार्दनी पुर्ण कृपेने । मोक्षपदाशी न्याल । । ४ । ।

तंबूरी मिट्टीदव
तंबूरी मिट्टीदव भवाब्धि दाट्टीदव ।
तालाव ताट्टीदव सुरारोलू सेरीदव । ।
गेज्जेया कट्टीदावा खलरेदया मेट्टीदव ।
गणवा पाडिदव हरि- मूरुती नोडिदव । ।
विठ्ठलान नोडिदव (पुरंदरा) वैकुंठक्के ओडिदवा । ।

कन्नड संत :- पुरंदर दास

अर्थ:-
ज्याने तंबूरी (एक वाद्य) तोडले तोच ज्याने हे जग पार केले.
(ज्याने लय कायम ठेवली तो , स्वर्गात राहणारे देव किंवा स्वर्ग) + (सामील होण्यासाठी,) .
ज्याने पायाला बांधले त्याने दुष्ट लोकांची मने जिंकली.
ज्याने गायले त्याने देवाचे दर्शन घेतले.
ज्याने विठ्ठलाला पाहिले आहे तो वैकुंठाकडे धावतो.

या गाण्याचे भाषांतर लिहिण्यापूर्वी मला वाटते की 'दासा'ची प्रस्तावना आवश्यक आहे.
दास असे लोक आहेत ज्यांनी तेथे त्याची स्तुती गाऊन, देवाच्या सेवेत राहण्याचा निर्णय घेतला आहे. ते सहसा श्रुती तसेच गाण्यातील लय राखण्यासाठी तंबूरी घेऊन जातात. ते अँकलेट्स देखील घालतात याचा अर्थ त्यांनी या गाण्यांवर नृत्य केले ज्यासाठी त्यांनी संगीत लिहिले आणि संगीत दिले.

पुरंदरा दासा हा असाच एक दास आहे. ते एक महान कवी आणि विठ्ठलाचे भक्त आहेत. त्यांच्या कविता कन्नडमध्ये आहेत. कन्नडमधील दासा लिटरेचर केवळ वापरलेल्या भाषेसाठीच नव्हे तर ते सुरू होण्याच्या कारणास्तव खूप महत्वाचे आहे. दास जरी मुख्यतः श्री मध्वचार्य चे अनुयायी असले तरी त्यांनी भक्ती, विष्णूचे विविध अवतार, तत्त्वज्ञान तसेच समाज आणि त्याचे आचार यासह विषयांवर कविता लिहिल्या. या गाण्यांचा उद्देश निरक्षर लोकांना भक्ती आणि तत्त्वज्ञान शिकवणे हा होता. ते संगीतासाठी देखील सेट आहेत आणि म्हणून लोक ते गाणी म्हणून शिकले. पुरंदर दासाला कर्नाटक संगीताचे जनक म्हटले जाते. त्याने कर्नाटक संगीताचे सुरुवातीचे धडे तयार केले आणि ज्या पद्धतीने ते शिकवले जाते त्याप्रमाणे रचना आणली. बहुतेक कन्नडिगांनी मंदिर, चित्रपट आणि सामाजिक मेळाव्यांमध्ये ‘दसरा पद’ (पाडा म्हणजे कविता) ऐकली असेल. प्रत्येक दासाची स्वतःची आवडती विविधता असते.
कनकदास हे कागनेलेचे (कर्नाटकातील एक ठिकाण) आडिकेशव आहे, वादिराजारू हे ह्यवादन आहे (विष्णूचे घोड्यांचे प्रमुख अवतार) आणि पुरंदरा दासा हे पुरंदरा (कर्नाटकातील एक ठिकाण) विट्टला आहे. या गाण्यात पुरंदर दसरू दासांबद्दल गात आहे. दासा केवळ लोकांना प्रबोधन करत नाही तर तो त्याच्या गाण्यांद्वारे मोक्ष प्राप्त करतो.
पल्लवी: तंबूरी भेटीदावा भवब्धि दाटीदावा ।
ज्याने तंबूरी (एक वाद्य) तोडले तोच ज्याने हे जग पार केले
(इथे एक दासा आहे. त्याने ऐहिक जीवन नावाचा हा महासागर पार केला आहे)
तांबोरी = एक तंतुवाद्य
Meetidava = meetidavanu = meetu (एखाद्या वाद्याची तार तोडण्यासाठी) + अवनू (ती व्यक्ती)
भवब्धि = भाव (पृथ्वीवरील जीवन) + अबधि (महासागर)
अनुपल्लवी: तालावा ताटीदावा सुरारोलू सेरीदावा । ।
ज्याने लय कायम ठेवली तो डेमिगोड्समध्ये सामील झाला (डेमिगोडपैकी एक झाला)
TaaLava = Taalavannu = Thaala (ताल) + annu (एक व्याकरणात्मक प्रत्यय)
टॅटिडावा = टॅटिडावनू = टॅटिडा + अवनू
तट्टू = टॅप करणे (कर्नाटकी संगीतामध्ये गायकाकडून उजव्या हाताच्या तळहाताला पृष्ठभागावर टॅप करून राखले जाते. बोटांचा वापर मोजण्यासाठी केला जातो आणि त्याचप्रमाणे खालच्या दिशेने किंवा वरच्या दिशेने तळहात)
सुरारोलू: सुरारा (देवदेव, स्वर्गात राहणारे देव किंवा स्वर्ग) + ओलु (मध्ये, सह)
सेरिडावा = सेरिडा (सामील होण्यासाठी, सामील होण्यासाठी) + अवनू
चरणा 1: गेज्जेया काटीदावा खालरेडेया मेट्टीदावा ।
ज्याने पायाला बांधले त्याने दुष्ट लोकांची मने जिंकली
(त्याच्या नृत्य आणि गाण्याने दासा वाईट लोकांनाही जिंकू किंवा प्रभावित करू शकतो)
गेज्जेया = गेज्जेयन्नू = गेजे (पायल) + अन्नू (व्याकरणाचा प्रत्यय)
कट्टीदाव = कट्टीदावनू = कट्टीदा (बांधलेला) + अवनू
खलारेदेया: खालारा (दुष्ट लोकांचे) + एडेया (हृदय)
Mettidava = Mettidavanu = Mettida (पाऊल ठेवले, जिंकले)+ अवनू
गणवा पाडिवा हरि- मूरुती नोडिदावा । ।
ज्याने गायले त्याने देवाचे दर्शन घेतले
(त्याच्या गाण्यांद्वारे दास प्रत्यक्षात देव पाहतो)
गणाव = गानवन्नू = गाना (गाणे) + अन्नू
पाडिदाव = पाडिदावनू = पादिदा (गायन) + अवनू
हरी = विष्णूचे नाव
मुरुथी = सामान्यत: मूर्ती म्हणजे इथे ईश्वराचे प्रत्यक्ष रूप
नोडिडाव = नोडिडावनू = नोडू (पाहण्यासाठी) + अवनू
चरणा 2: विठ्ठलन नोडिवा ।
ज्याने विठ्ठला पाहिला आहे
विठ्ठल: कृष्णाचे नाव
(पुरंदरा) विठ्ठलान नोडिदावा वैकुंठक्के ओडिदवा । ।
ज्याने देवाला पाहिले आहे तो वैकुंठाकडे धावतो
(ज्या दासाने देवाचे रूप पाहिले आहे त्यांना वैकुंठाकडे नेले जाते, जेथे विष्णू निवास करतात. दुसऱ्या शब्दांत, दास मोक्ष प्राप्त करतो)
पुरंदरा विठ्ठल = पुरंदरा (कर्नाटकातील एक ठिकाण) + विठलाना (विठ्ठलनन्नू = विठ्ठल + अन्नू)
Vaikuntakke = to vaikunta (विष्णूचे स्थान)
ओडिडाव = ओडिडावनू = ओडिडा (धावणे) + अवनू
मला हे जोडायचे आहे की या दसरा पाड्यांचा खूप अर्थ आहे.

विठ्ठल आमचें जीवन । आगम निगमाचें स्थान । विठ्ठल सिद्धीचें साधन । विठ्ठल ध्यान विसावा ॥१॥ विठ्ठल कुळींचें दैवत । विठ्ठल वित्त गोत चित्त । विठ्ठल पुण्य आणि पुरुषार्थ । आवडे मात विठ्ठलाची ॥२॥ विठ्ठल विस्तारला जनीं । सप्तही पाताळें भरूनी । विठ्ठल व्यापक त्रिभुवनीं । विठ्ठल मुनि मानसी ॥३॥ विठ्ठल जीवाचा जिव्हाळा । विठ्ठल कृपेचा कोंवळा । विठ्ठल प्रेमाचा पुतळा । लावियेला चाळा विश्व विठ्ठले ॥४॥ विठ्ठल बाप माय चुलता । विठ्ठल भगिनी आणि भ्राता । विठ्ठलेविण चाड नाही गोता । तुका म्हणे आता नाही दुसरें ॥५॥

बरवा झाला वेवसाव । पावलों चिंतिलाचि ठाव । दृढ पायी राहिला भाव । पावला जीव विश्रांती ॥१॥ बरवा फळला शकुन । अवघा निवारिला सीण । तुमचें झालीया दरुषण । जन्ममरण नाही आता ॥२॥ बरवें झाले आलो या ठाया । होते संचित ठायींचें पाया । देहभाव पालटली काया । पडली छाया ब्रह्मींची ॥३॥ जोडिलें हे न सरे धन । अविनाश आनंदघन । अमूर्तमूर्ति मधुसूदन । समचरण देखियेला ॥४॥ जुनाट जुगादिचें नाणें । बहुता काळाचें ठेवणें । लोपलें होते पारिखेपणें । ठाव चळणे चुकविला ॥५॥ आता या जीवाचियासाठी । न सोडी पडलिया मिठी । तुका म्हणे सिणलों जगजेठी । न लवी दिठी दुसर्याची ॥६॥

मी तंव अनाथ अपराधी । कर्महीन मतिमंदबुद्धी । तुज म्यां आठविलें नाही कधीं । वाचे कृपानीधी मायबापा ॥१॥ नाही ऐकिलें गाइलें गीत । धरिली लाज सांडिलें हित । नावडे पुराण बैसले संत । केली बहुत परनिंदा ॥२॥ नाही केला करविला परोपकार । नाही दया आली पीडितां पर । करू नये तो केला व्यापार । वाहिला भार कुटुंबाचा ॥३॥ नाही केले तीर्थांचें भ्रमण । पाळिला पिंड कर चरण । नाही संतसेवा घडलें दान । पूजावलोकन मुर्तीचें ॥४॥ असंगसंग घडले अन्याय । बहुत अधर्म उपाय । न कळे हित करावे ते काय । नये बोलूं आठवूं ते ॥५॥ आप आपण्या घातकर । शत्रु झालो मी दावेदार । तूं तंव कृपेचा सागर । उतरीं पार तुका म्हणे ॥६॥

आता पावेन सकळ सुखे । खादलें कदा ते न देखें । अवघें सरलें पारिखें । सकळ देखें माहियेर ॥१॥ जवळी विठ्ठल रखुमाई । बहिण बंधु बाप आई । सकळ गोताचीच साई । पारिखें काई ऐसे नेणिजे ॥२॥ जगदाकारीं झाली सत्ता । वारोनी गेली पराधीनता । अवघे आपुलेंचि आता । लाज आणि चिंता दुरावली ॥३॥ वावरे इच्छा वसे घरीं । आपुले सत्तेचे माहेरीं । करवी तैसे आपण करीं । भीड न धरी चुकल्याची ॥४॥ सोसिला होता सासुरवास । बहुतांचा बहुत दिवस । बहु कामें पुरविला सोस । आता उदास आपुल्याते ॥५॥ करिती कवतुक लाडें । मज बोलविती कोडें । मायबाप उत्तरे गोडे । बोले बोबडें पुढे तुका ॥६॥

सर्व सुखाचिया आशा जन्म गेला । क्षण एक मुक्ती यत्न नाही केला । हिंडतां दिशा सीण पावला । माया वेष्टिला जीव माझा ॥१॥ माझे स्वहित नेणती कोणी । काहीच न करिती मजवांचुनी । सज्जन तंव सुखाची मांडणी । नेणती कोणी आदि अंत ॥२॥ काय सांगों गर्भीची यातना । मज भोगितां नारायणा । मांस मळ मूत्र जाणा । तुज क्षणक्षणा ध्यात असें ॥३॥ मज चालतां प्रयाणकाळीं । असतां न दिसती जवळी । मृत्तिके मृत्तिका कवळी । एकले मेळीं संचिताचे ॥४॥ आता मज ऐसे करीं गा देवा । काही घडे तुझी चरणसेवा । तुका विनवीतसे केशवा । चालवीं दावा संसारें ॥५॥

अगा ए सावळ्या सगुणा । गुणनिधिनाम नारायणा । आमची परिसावी विज्ञापना । सांभाळी दीना आपुलिया ॥१॥ बहु या उदराचे कष्ट । आम्हासी केले कर्मभ्रष्ट । तुमची चुकविली वाट । करीं वटवट या निमित्यें ॥२॥ झालो पांगिला जनासी । संसाराची आंदणी दासी । न कळे कधीं सोडविसी । दृढ पाशीं बहु बांधलों ॥३॥ येथे तों नये आठव काही । विसावा तो क्षण एक नाही । पडिलों आणिके प्रवाहीं । हित तों काही दिसेचिना ॥४॥ जीवित्व वेचिलें वियोगें । हिंडतां प्रवास वाउगें । काही व्याधि पीडा रोगें । केलिया भोगे तडातोडी ॥५॥ माझा मींच झालो शत्रु । कैचा पुत्र दारा कैंचा मित्रु । कासया घातला पसरु । अहो जगद्गरु तुका म्हणे ॥६॥

आता मज धरवावी शुद्धि । येथुनी परतवावी बुद्धी । घ्यावें सोडवूनि कृपानिधि । सांपडलों संधीं काळचक्रीं ॥१॥ करिसील तरि नव्हे काई । राईचा डोंगर पर्वत राई । आपुले करुणेची साई । करीं वो आई मजवरी ॥२॥ मागील काळ अज्ञानपणें । सरला स्वभावे त्या गुणें । नेणे आयुष्य होते उणें । पुढील पेणें अंतरलों ॥३॥ आता मज वाटतसे भय । दिवसेंदिवस चालत जाय । येथे म्यां येउनी केले काय । नाही तुझे पाय आठविले ॥४॥ करूनि अपराध क्षमा । होतील केले पुरुषोत्तमा । आपुलें नामीं द्यावा प्रेमा । सोडवी भ्रमापासुनिया ॥५॥ हृदय वसो तुमच्या गुणीं । ठाव हा पायापें चरणीं । करू हा रस सेवन वाणी । फिटे तों धणीं तुका म्हणे ॥६॥

जेणें हा जीव दिला दान । तयाचें करीन चिंतन । जगज्जीवन नारायण । गाईन गुण तयाचे ॥१॥ जो या उभा भीवरेच्या तिरीं । कट धरूनिया करीं । पाउलें समचि साजिरीं । अंतरीं धरोनि राहेन ॥२॥ जो या असुरांचा काळ । भक्तजन प्रतिपाळ । खेळे हा लाघवें सकळ । तयाच्या भाळ पायावरी ॥३॥ जो या गोपाळांच्या मेळीं । खेळु खेळे वनमाळी । रसातळा नेला बळी । राहे पाताळीं स्वामी माझा ॥४॥ जो हा लावण्यपुतळा । जयाचे अंगीं सकळ कळा । जयाचे गळां वैजयंती माळा । तया वेळोवेळां दंडवत ॥५॥ जयाचे नाम पाप नासी । लक्ष्मी ऐसी जयाची दासी । जो हा तेजःपुंज रासी । सर्वभावे त्यासी तुका शरण ॥६॥

काय मी उद्धार पावेन । काय कृपा करील नारायण । ऐसे तुम्ही सांगा संतजन । करा समाधान चित्त माझे ॥१॥ काय हे खंडईल कर्म । पारुषतील धर्माधर्म । कासयानें ते कळेल वर्म । म्हणउनी श्रम वाटतसे ॥२॥ काय हे स्थिर राहेल बुद्धी । काही अरिष्ट न येईल कीं मधीं । धरिले जाईल ते सिद्धी । शेवट तो कधीं मज न कळे ॥३॥ काय ऐसे पुण्य होईल गांठीं । घालीन पायी देवाचे मिठी । मज तो कुरवाळील जगजेठी । दाटईन कंठीं सद्गदित ॥४॥ काय हे निवतील डोळे । सुख ते देखोनी सोहळे । संचित कैसे ते न कळे । होतील डोहळे वासनेशीं ॥५॥ ऐसी चिंता करीं सदा सर्वकाळ । रात्रंदिवस हेचि तळमळ । तुका म्हणे नाही आपुलें बळ । जेणें फळ पावेंन निश्चयेंसी ॥६॥

तूचि अनाथाचा दाता । दुःख मोह नासावया चिंता । शरण आलो तुज आता । तारीं कृपावंता मायबापा ॥१॥ संतसंगति देई चरणसेवा । जेणें हा तुझा विसर न पडावा । हाचि भाव माझिया जीवा । पुरवीं देवा मनोरथ ॥२॥ मज भाव प्रेम देई प्रीती । गुण नाम वर्णावया स्तुती । विघ्नां सोडवूनि हाती । विनंती माझी परिसावी हे ॥३॥ आणीक काही नाही मागणे । सुख संपत्तिराज्यचाड धने । सांकडें न पडे तुज जेणें । दुजे भक्तिवीण मायबापा ॥४॥ जोडोनी कर पायी ठेवीतों माथा । तुका विनवी पंढरीनाथा । रंगीं वोढवावी रंगकथा । पुरवीं मनोरथा मायबापा ॥५॥

सेंदरीं हेंदरीं दैवते । कोण तीं पुजी भुतेखेते । आपुल्या पोटा जीं रडते । मागती शिते अवदान ॥१॥ आपुलें इच्छे आणिकां पीडी । काय ते देईल बराडी । कळों ही आली तयाची जोडी । अल्प रोकडी बुद्धि अधिरा ॥२॥ दासीचा पाहुणेर उखीते । धणी देईल आपुल्या हाते । करुणा भाषण उचिते । हे तों रिते सतत शक्तिहीन ॥३॥ काय ते थिल्लरीचें पाणी । ओठ न भिजे न फिटे धणी । सीण तरीं आदीं अवसानीं । क्षोभे पुरश्चरणीं दिलें फळ ॥४॥ विलेपनें बुजविती तोंड । भार खोळ वाहाती उदंड । करविती आप आपणया दंड । ऐसियास भांड म्हणे देव तो ॥५॥ तैसा नव्हे नारायण । जगव्यापक जनार्दन । तुका म्हणे त्याचे करा चिंतन । वंदूं चरण येती सकळ ॥६॥

विषयओढीं भुलले जीव । आता यांची कोण करील कींव । नुपजे नारायणीं भाव । पावोनि ठाव नरदेह ॥१॥ कोण सुख धरीलें संसारीं । पडोनि काळाचे आहारीं । माप या लागलें शरीरीं । झालियावरी सळे ओढती ॥२॥ बापुडीं होतील शेवटीं । आयुष्यासवें झालीया तुटी । भोगिले मागे पुढेही कोटी । होईल भेटी जन्मासी ॥३॥ जुंतिले घाणां बांधोनि डोळे । मागे जोडी आर तेणेही पोळे । चालिलों किती ते न कळे । दुःखें आरंबळे भूक तहान ॥४॥ एवढें जयाचें निमित्त । प्रारब्ध क्रियमाण संचित । ते हे देह मानुनि अनित्य । न करिती का नित्य नामस्मरण ॥५॥ तुका म्हणे न वेंचतां मोल । तो हा यासि महाग विठ्ठल । वेंचितां फुकाचे बोल । केवढें खोल अभागियां ॥६॥

आले हो संसारा तुम्ही एक करा । मुक्तिमारग हळूचि धरा । काळदंड कुंभयातना थोरा । का रे अघोरा देखसी ना ॥१॥ नाही त्या यमासि करुणा । बाहेर काढितां कुडी प्राणा । ओढाळ सांपडे जैसें धान्या । चोर यातना धरिजेतो ॥२॥ नाही दिलें पावईल कैसा । चालतां पंथें तेणे वळसा । नसेल ठाउकें ऐकतो कैसा । नेती बंद जैसा धरोनिया ॥३॥ क्षण एक नागीवा पायी । न चलवे तया करितां काही । वोढिती कांटवणा सोई । अग्निस्तंभ बाहीं कवटाळविती ॥४॥ देखोनि अंगें कांपती । तये नदीमाजीं चालविती । लागे ठाव न चलवे बुडविती । वरि मारिती यमदंड ॥५॥ तहानभूक न साहावे वेळ । तो राखिती कितीएक काळ । पिंड पाळूनि कैसा शीतळ । तो तप्तभूमीं ज्वाळ लोळविती ॥६॥ म्हणउनी करा काही सायास । व्हावेल तरी व्हा रे उदास । करवेल तरी करा नामघोष । सेवा भक्तिरस तुका म्हणे ॥ ७ ॥

न बोलसी तेही कळलें देवा । लाजसी आपुलिया नांवा । तुज मी घालीत नाही गोवा । भीड केशवा कासयाची ॥१॥ उतरीं आपुला हा भार । मजशीं बोलोनि उत्तर । माझा तुज नव्हे अंगीकार । मग विचार करीन मी ॥२॥ दात्या आणि मागत्याशी । धर्मनीति तरी बोलिली ऐशी । यथानुशक्ति ठाकेल तैशी । बाधी दोघांशी विन्मुखता ॥३॥ म्हणोनि करितों मी आस । तुझिया वचनाची वास । धीर हा करूनि सायास । न टळें नेमास आपुलिया ॥४॥ तुझें म्यां घेतल्यावांचून । येथुनि न वजेवचन । हाचि माझा नेम सत्य जाण । आहे नाही म्हण तुका म्हणे ॥५॥

आता मी न पडें सायासीं । संसारदुःखाचिये पाशीं । शरण रिघेन संतासी । ठाव पायापाशी मागेन त्यां ॥१॥ न कळे संचित होते काय । कोण्या पुण्यें तुझे लाधती पाय । आता मज न विसंबें वो माय । मोकलूनि धाय विनवीतसें ॥२॥ बहुत जाचलों संसारें । मोहमायाजाळाच्या विखारें । त्रिगुण येताती लहरें । तेणे दुःखें थोर आक्रंदलों ॥३॥ आणिक दुःखें सांगों मी किती । सकळ संसाराची स्थिती । न साहे पाषाण फुटती । भयकांप चित्ती भरलासे ॥४॥ आता मज न साहावे सर्वथा । संसारगंधीची हे वार्ता । झालो वेडा असोनी जाणता । पावें अनंता तुका म्हणे ॥५॥

आता तुज कळेल ते करीं । तारिसी तरी तारीं मारीं । जवळी अथवा दुरी धरीं । घाली संसारीं अथवा नको ॥१॥ शरण आलो नेणतपणें । भाव आणि भक्ति काहीच नेणें । मतिमंद सर्वज्ञानें । बहु रंक उणें रंकाहुनी ॥२॥ मन स्थिर नाही माझिये हाती । इंद्रियें धांवतां नावरती । सकळ खुंटलिया युक्ती । शांति निवृत्ति जवळीं नाही ॥३॥ सकळ निवेदिला भाव । तुझियें पायी ठेविला जीव । आता करीं कळे तो उपाव । तूचि सर्व ठाव माझा देवा ॥४॥ राहिलों धरूनि विश्वास । आधार नेटीं तुझी कास । आणिक नेणें मी सायास । तुका म्हणे यास तुझें उचित ॥५॥

देवा तूं कृपाकरुणासिंधु । होसी मायबाप आमचा बंधु । जीवनसिध्दी साधनसिंधु । तोडिसी भवबंधु काळपाश ॥१॥ शरणगता वज्रपंजर । अभयदाना तूं उदार । सकळा देवां तूं अगोचर । होसी अविकार अविनाश ॥२॥ भागली स्तुति करितां फार । तेथे मी काय ते गव्हार । जाणावया तुझा हा विचार । नको अंतर देऊं आता ॥३॥ नेणें भाव परि म्हणवीतों तुझा । नेणें भक्ति परि करितों पूजा । आपुलिया नामाचिया काजा । तुज केशीराजा लागे धांवणें ॥४॥ तुझिया बळें पंढरीनाथा । झालो निर्भर तुटली व्यथा । घातला भार तुझिया माथां । न भीं सर्वथा तुका म्हणे ॥५॥

कोण सुख धरोनि संसारीं । राहों सांग मज बा हरी । अवघ्या नाशिवंता परी । थिता दुरी तूंही अंतरसी ॥१॥ प्रथम केला गर्भी वास । काय ते सांगावें सायास । दुःख भोगिलें नवही मास । आलो जन्मास येथवरी ॥२॥ बाळपण गेलें नेणतां । तारुण्यदशे विषयव्यथा । वृद्धपणीं प्रवर्तली चिंता । मरें मागुता जन्म धरीं ॥३॥ क्षण एक तोही नाही विसावा । लक्ष चौर्यांशीं घेतल्या धांवा । भोवंडिती पाठीं लागल्या हांवा । लागो आगी नांवा माझ्या मीपणा ॥४॥ आता पुरे ऐसी भरोवरी । रंक होऊनी राहेन द्वारीं । तुझा दास मी दीन कामारी । तुका म्हणे करीं कृपा आता ॥५॥

सुख या संतसमागमें । नित्य दुणावे तुझिया नामें । दहन होतीं सकळ कर्में । सर्वकाळ प्रेमे डुल्लतसों ॥१॥ म्हणोनि नाही काही चिंता । तूचि आमुचा मातापिता । बहिणी बंधु आणि चुलता । आणिकां गोतां सर्वांठायीं ॥२॥ ऐसा हा कळला निर्धार । माझा तुज न पडे विसर । अससी देऊनिया धीर । बाह्य अभ्यंतर मजजवळीं ॥३॥ दुःख ते कैसे नये स्वप्नासीं । भुक्तिमुक्ति झाल्या कामारी दासी । त्यांचें वर्म तूं आम्हांपाशीं । सुखे राहिलासी प्रेमाचिया ॥४॥ जेथे तुझ्या कीर्तनाचा घोष । जळतीं पापे पळतीं दोष । काय ते उणें आम्हां आनंदास । सेवूं ब्रह्मरस तुका म्हणे ॥५॥

न पवे सन्निध वाटते चिंता । वरि या बहुतांची सत्ता । नुगवे पडत जातो गुंता । कर्मा बळीवंता सांपडलों ॥१॥ बहु भार पडियेला शिरीं । मी हे माझे मजवरी । उघड्या नागविलों चोरीं । घरिच्याघरीं जाणत जाणतां ॥२॥ तुज मागणे इतुलें आता । मज या निरवावें संता । झाला कंठस्फोट आळवितां । उदास आता न करावे ॥३॥ अति हा निकट समय । मग म्यां करावे ते काय । दिवस गेलिया ठाकईल छाय । उरईल हाय रातीकाळीं ॥४॥ होईल संचिताची सत्ता । अंगा येईल पराधीनता । ठाव तो न दिसे लपतां । बहु चिंता प्रवर्तली ॥५॥ ऐसी या संकटाचे संधी । धांव घालावी कृपानिधी । तुका म्हणे माझी बळबुद्धी । सकळ सिद्धी पाय तुझे ॥६॥

देवा तूं आमुचा कृपाळ । भक्तप्रतिपाळ दीनवत्सल । माय तूं माउली स्नेहाळ । भार सकळ चालविसी ॥१॥ तुज लागली सकळ चिंता । राखणें लागे वांकडें जातां । पुढती निरविसी संता । नव्हे विसंबतां धीर तुज ॥२॥ आम्हां भय चिंता नाही धाक । जन्म मरण काही एक । झाला इहलोकीं परलोक । आलें सकळिकवैकुंठ ॥३॥ न कळे दिवस कीं राती । अखंड लागलीसे ज्योती । आनंदलहरीची गती । वर्णू कीती तया सुखा ॥४॥ तुझिया नामाचीं भूषणें । तो यें मज लेवविलीं लेणें । तुका म्हणे तुझिया गुणें । काय ते उणें एक आम्हां ॥५॥

आता धर्माधर्मीं काही उचित । माझे विचारावें हित । तुज मी ठाउका पतित । शरणागत परि झालो ॥१॥ येथे राया रंका एकी सरी । नाही भिन्नाभिन्न तुमच्या घरीं । पावलों पाय भलत्या परी । मग बाहेरी न घालावें ॥२॥ ऐसे हे चालत आलें मागे । नाही मी बोलत वाउगें । आपुलिया पडिल्या प्रसंगें । कीर्ति हे जगे वाखाणिजेती ॥३॥ घालोनिया माथां बैसलों भार । सांडिला लौकिक वेव्हार । आधीं हे विचारिली थार । अविनाशपर पद ऐसे ॥४॥ येथे एक वर्म पाहिजे धीर । परि म्यां लेखिलें असार । देह हा नाशिवंत जाणार । धरिले सार नाम तुझें ॥५॥ केली आराणूक सकळा हाती । धरावें ते धरिले चित्ती । तुका म्हणें सांगितलें संती । देई अंतीं ठाव मज देवा ॥६॥

बरवें झाले आलो या जन्मासी । जोड जोडिली मनुष्यदेहा ऐसी । महालाभाची उत्तम रासी । जेणें सर्वसुखासी पात्र होईजे ॥१॥ दिलीं इंद्रियें हात पाय कान । डोळे मुख बोलावया वचन । जेणें तूं जोडसी नारायण । नासे जीवपण भवरोग ॥२॥ तिळेंतिळें पुण्य सांचा पडे । तरि हे बहुतां जन्मी जोडे । नाम तुझें वाचेसी आतुडे । समागम घडे संताचा ॥३॥ ऐसिये पावविलों ठायीं । आता मी कांई होऊ उतराई । एवढा जीव ठेवीन पायी । तूं वो माझे आई पांडुरंगे ॥४॥ फेडियेला डोळियांचा कवळ । धुतला गुणदोषांचा मळ । लावूनि स्तनीं केलो सीतळ । निजविलों बाळ निजस्थानीं ॥५॥ नाही या आनंदासी जोडा । सांगतां गोष्टी लागती गोडा । आलासी आकारा आमुच्या चाडा । तुका म्हणे भिडा भक्तीचिया ॥६॥

अल्प भाव अल्प मती । अल्प आयुष्य नाही हाती । अपराधाची वोळिलों मूर्ती । अहो वेदमूर्ती परियेसा ॥१॥ किती दोषा देऊं परिहार । गुणदोषें मळिलें अंतर । आदि वर्तमान भविष्याकार । लागे अंतपार ऐसे नाही ॥२॥ विविध कर्म चौर्यांशीं फेरा । त्रिविध भोग या शरीरा । कर्मकोठार पांजरा । जन्म जरा मरण सांठवण ॥३॥ जीवा नाही कुडीचें लाहाते । यें भिन्न भिन्न पंचभूते । रचते खचते संचिते । असार रिते फलकट ॥४॥ पुत्र पत्नी सहोदर । मायबाप गोताचा पसर । मिळतीं काष्ठ लोटतां पूर । आदळीं दूर होती खल्लाळीं ॥५॥ म्हणोनि नासावें अज्ञान । इतुलें करीं कृपादान । कृपाळु तूं जनार्दन । धरूनि चरण तुका विनवी ॥६॥

ऐसी हे गर्जवूं वैखरी । केशवा मुकुंदा मुरारी । राम कृष्ण नामें बरीं । हरी हरी दोष सकळ ॥१॥ जनार्दना जगजीवना । विराटस्वरूपा वामना । महदादि मधुसूदना । भवबंधना तोडितिया ॥२॥ चक्रपाणी गदाधरा । असुरमर्दना वीर्यवीरा । सकळमुगुटमणि शूरा । अहो दातारा जगदानिया ॥३॥ मदनमूर्ती मनमोहना । गोपाळगोपिकारमणा । नटनाट्यकौशल्य कान्हा । अहो संपन्ना सर्वगुणें ॥४॥ गुणवंता आणि निर्गुणा । सर्वसाक्षी सर्वजाणा । करोनि अकर्ता आपणा । नेदी अभिमाना आतळों ॥५॥ कासयानें घडे याची सेवा । काय एक समर्पावें या देवा । वश्य तो नव्हे वांचुनि भावा । पाया वेगळे जीवा न करी तुका ॥६॥

होतो ते चिंतीत मानसी । नवस फळलें नवसी । जोडि ते नारायणा ऐसी । अविट ज्यासी नाश नाही ॥१॥ धरिले जीवे न सोडीं पाय । आलें या जीवित्वाचें काय । कैं हे पाविजेती ठाय । लाविली सोय संचितानें ॥२॥ मज तों पडियेली होती भुली । चित्ताची अपसव्य चाली । होती मृगजळे गोवी केली । दृष्टी उघडली बरवें झाले ॥३॥ आता हा सिद्धी पावो भाव । मध्ये चांचल्य न व्हावा जीव । ऐसी तुम्हा भाकीतसें कींव । कृपाळुवा जगदानिया ॥४॥ कळों येते आपुले बुद्धी । ऐसे तों न घडे कधीं । एवढे आघात ते मधीं । लज्जा रिद्धी उभी आड ठाके ॥५॥ कृपा या केली संतजनी । माझी अळंकारिली वाणी । प्रीति हे लाविली कीर्तनी । तुका चरणीं लोळतसे ॥६॥

मज ते हांसतील संत । जिहीं देखिलेती मूर्तिमंत । म्हणोनि उद्वेगलें चित्त । आहाच भक्त ऐसा दिसें ॥१॥ ध्यानीं म्यां वर्णावेति कैसे । पुढे एकीं स्तुति केली असे । तेथूनि जीव निघत नसे । ऐसिये आसे लागलोसें ॥२॥ कासया पडिला जी धडा । उगाचि वेडा आणि वांकडा । आम्हां लेंकरांसि पीडा । एका मागे जोडा दुसर्याचा ॥३॥ सांगा कोणाचा अन्याय । ऐसे मी धरीतो पाय । तूं तंव समचि सकळा माय । काय अन्याय एक माझा ॥४॥ नये हा जरी कारणा । तरी का व्यालेति नारायणा । वचन द्यावे जी वचना । मज अज्ञाना समजावीं ॥५॥ बहुत दिवस केला बोभाट । पाहता श्रमलों ते वाट । तुका म्हणे विस्तारलें ताट । काय वीट आला नेणों स्वामीया ॥६॥

बरवें झाले आजिवरी । नाही पडिलों मृत्यूचे आहारीं । वांचोन आलो एथवरी । उरलें ते हरी तुम्हा समर्पण ॥१॥ दिला या काळे अवकाश । नाही पावलें आयुष्य नाश । कार्या कारण उरलें शेष । गेलें ते भूस जावों परते ॥२॥ बुडणें खोटें पावतां थडी । स्वप्नीं झाली ओढाओढी । नासली जागृती घडी । साच जोडी शेवटीं गोड घास ॥३॥ तुम्हा पावविली हाक । तेणे निरसला धाक । तुमचें भाते हे कवतुक । जे शरणागत लोक रक्षावे ॥४॥ रवीच्या नावें निशीचा नाश । उदय होताचि प्रकाश । आता कैचा आम्हां दोष । तूं जगदीश कैवारी ॥५॥ आता जळो देह सुख दंभ मान । न करीं तयाचें साधन । तूं जगदादि नारायण । आलो शरण तुका म्हणे ॥६॥

आता माझा नेणों परतां भाव । विसावोनि पायी ठेविला जीव । सकळ लाभांचा हा ठाव । ऐसा वाव झाला चित्ताठायीं ॥१॥ भांडवल गांठी तरि विश्वास । झालो तों झालो निश्चयें दास । न पाहे मागील ते वास । पुढती सोस सेवेचाचि ॥२॥ आहे ते निवेदिलें सर्व । माझा मोडियला गर्व । अकाळीं काळ अवघें पर्व । झाला भरवंसा कृपे लाभाचा ॥३॥ वेव्हारीं वेव्हारा अनंत । नाही यावांचुनी जाणत । तरी हे समाधान चित्त । लाभहानी नाही येत अंतरा ॥४॥ करूनि नातळों संसारा । अंग भिन्न राखिला पसारा । कळवळा तो जीवनीं खरा । बीजाचा थारा दुरी आघात ॥५॥ बहु मतापासूनि निराळा । होऊनि राहिलों सोंवळा । बैसला रूपाचा कळवळा । तुका म्हणे डोळां लेइलों ते ॥६॥

बरवें झाले लागलों कारणीं । तुमचे राहिलों चरणीं । फेडीन संतसंगती धणी । गर्जईल गुणीं वैखरी ॥१॥ न वंचें शरीर सेवेसी । काया वाचा आणि मनेसीं । झालो संताची आंदणी दासी । केला येविशीं निर्धार ॥२॥ जीवनीं राखिला जिव्हाळा । झालो मी मजसीं निराळा । पंचभूतांचा पुतळा । सहज लीळा वर्ततसे ॥३॥ जयाचें जया होईल ठावें । लाहो या साधियेला भावे । ऐसे होते राखियेलें जीवे । येथूनि देवे भोवंडुनी ॥४॥ आस निरसली ये खेपे । अवघे पंथ झाले सोपे । तुमचे दीनबंधु कृपें । दुसरें कांपे सत्ताधाकें ॥५॥ अंकिलेपणें आनंदरूप । आतळों नये पुण्यपाप । सारूनि ठेविले संकल्प । तुका म्हणे आपेंआप एकाएकीं ॥६॥

अवघ्या दशा येणे साधतीं । मुख्य उपासना सगुणभक्ती । प्रगटे हृदयीची मूर्ती । भावशुद्धी जाणोनिया ॥१॥ बीज आणि फळ हरींचे नाम । सकळ पुण्य सकळ धर्म । सकळा कळांचें हे वर्म । निवारी श्रम सकळही ॥२॥ जेथे कीर्तन हे नामघोष । करिती निर्लज्ज हरीचे दास । सकळ वोथंबले रस । तुटती पाश भवबंधाचे ॥३॥ येती अंगा वसती लक्षणें । अंतरीं देवे धरिले ठाणें । आपणचि येती तयाचे गुणें । जाणें येणे खुंटे वस्तीचें ॥४॥ न लगे सांडावा आश्रम । उपजले कुळींचें धर्म । आणिक न करावे श्रम । एक पुरे नाम विठोबाचे ॥५॥ वेदपुरुष नारायण । योगियांचें ब्रह्म शून्य । मुक्ता आत्मा परिपूर्ण । तुका म्हणे सगुण भोळ्या आम्हां ॥६॥

श्रीअनंता मधुसूदना । पद्मनाभा नारायणा । जगव्यापका जनार्दना । आनंदघना अविनाशा ॥१॥ सकळदेवाधिदेवा । कृपाळुवा जी केशवा । महानंदा महानुभवा । सदाशिवा सहजरूपा ॥२॥ चक्रधरा विश्वंभरा । गरुडध्वजा करुणाकरा । सहस्रपादा सहस्रकरा । क्षीरसागरा शेषशयना ॥३॥ कमलनयना कमलापती । कामिनीमोहना मदनमूर्ती । भवतारका धरित्या क्षिती । वामनमूर्ती त्रिविक्रमा ॥४॥ अगा ये सगुणा निर्गुणा । जगज्जनित्या जगज्जीवना । वसुदेवदेवकीनंदना । बाळरांगणा बाळकृष्णा ॥५॥ तुका आला लोटांगणीं । मज ठाव द्यावा जी चरणीं । हेचि करीतसें विनवणी । भवबंधनीं सोडवावें ॥६॥

माझा तंव खुंटला उपाव । जेणें तुझे आतुडती पाव । करू भक्ति तरि नाही भाव । नाही हाती जीव कवणेविशीं ॥१॥ धर्म करू तरि नाही चित्त । दान देऊं तरि नाही वित्त । नेणें पुजों ब्राम्हण अतीत । नाही भूतदया पोटा हाती ॥२॥ नेणें गुरुदास्य संतसेवन । जप तप अनुष्ठान । नव्हे वैराग्य वनसेवन । नव्हे दमन इंद्रियांसी ॥३॥ तीर्थ करू तरि मन नये सवें । व्रत करू तरि विधि नेणें स्वभावे । देव जरि आहे म्हणों मजसवें । तरि आप परावें न वंचे ॥४॥ म्हणोनि झालो शरणागत । तुझा दास मी अंकित । यास काही न लगे संचित । झालो निश्चिंत तुका म्हणे ॥५॥

तरि म्यां आळवावें कोणा । कोण हे पुरवील वासना । तुजवांचूनि नारायणा । लावीं स्तना कृपावंते ॥१॥ आपुला न विचारी शीण । न धरीं अंगसंगें भिन्न । अंगीकारिलें राखें दीन । देई जीवन आवडीचें ॥२॥ माझिया मानसी हे आस । नित्य सेवावा ब्रह्मरस । अखंड चरणींचा वास । पुरवीं आस याचकाची ॥३॥ माझिया संचिताचा ठेवा । तेणे हे वाट दाविली देवा । एवढ्या आदराचा हेवा । मागे सेवादान आवडीचें ॥४॥ आळवीन करुणावचनीं । आणिक गोड न लगे मनीं । निद्रा जागृती आणि स्वप्नीं । धरिले ध्यानीं मनीं रूप ॥५॥ आता भेट न भेटतां आहे । किंवा नाही ऐसे विचारूनि पाहे । लागला झरा अखंड आहे । तुका म्हणे साहे केले अंतरीं ॥६॥

हेचि भवरोगाचें औषध । जन्म जरा तुटे व्याध । आणिक काही नव्हे बाध । करील वध षड्वर्गा ॥१॥ सांवळें रूप ल्यावें डोळां । सहा चौ अठरांचा मेळा । पदर लागों नेदी खळा । नाममंत्रमाळा विष्णुसहस्र ॥२॥ भोजना न द्यावे अन्न । जेणें चुके अनुपान । तरींच घेतल्याचा गुण । होईल जाण सत्य भाव ॥३॥ नये निघों आपुलिया घरा । बाहेर लागों नये वारा । बहु बोलणें ते सारा । संग दुसरा वर्जावा ॥४॥ पासी ते एक द्यावे वरी । नवनीताची होईल परी । होईल घुसळीलें ते निवारी । सार भीतरी नाही तया ॥५॥ न्हायें अनुतापीं पांघरें दिशा । स्वेद निघों दे अवघी आशा । होसील मागे होतासि तैसा । तुका म्हणे दशा भोगी वैराग्य ॥६॥

मागुता हाचि जन्म पावसी । भोगिलें सुखदुःख जाणसी । हे तों न घडे रे सायासीं । का रे अंध होसी जाणोनिया ॥१॥ लक्ष चौर्यांशीं न चुके फेरा । गर्भवासीं यातना थोरा । येऊनि पडसी संदेहपुरा । वोळसा थोरा मायाजाळीं ॥२॥ पशु काय पापपुण्य जाणती । उत्तम मध्यम भोग भोगिती । काय एक उपजतां मरती । बहिरीं अंध होती पांगुळ मुकीं ॥३॥ नरदेह निधान लागलें हाती । उत्तम सार उत्तम गती । देवचि होईन म्हणती ते होती । तरि का चित्ती न धरावें ॥४॥ क्षण एक मनस्थिर करूनी । सावध होई डोळे उघडूनी । पाहे वेद बोलिले पुराणीं । तुका विनवणी करीतसे ॥५॥

दास्य करी दासांचें । उणें न साहे तयाचें । वाढिलें ठायींचें । भानें टाकोनिया धांवे ॥१॥ ऐसा कृपेचा सागर । विटे उभा कटीं कर । सर्वस्वें उदार । भक्तांलागीं प्रगटे ॥२॥ हृदयी श्रीवत्सलांछन । मिरवी भक्तांचें भूषण । नाही तयाचा सीण । सुख धरिले लातेचें ॥३॥ सत्यभामा दान करी । उजुर नाही अंगीकारी । सेवकाच्या शिरीं । धरूनि चाले पादुका ॥४॥ राखे दारवंटा बळीचा । सारथी झाला अर्जुनाचा । दास सेवकांचा । होय साचा अंकित ॥५॥ भिडा न बोले पुंडलिकाशीं । उभा मर्यादा पाठीशीं । तुका म्हणे ऐसी । का रे न भजा माउली ॥६॥

हरि तैसे हरीचे दास । नाही तया भय मोह चिंता आस । होउनि राहाती उदास । बळकट कांस भक्तीची ॥१॥ धरूनि पाय त्यजिलें जन । न लगे मान मृत्तिका धन । कंठीं नामामृत पान । न लगे आन ऐसे झाले ॥२॥ वाव तरी उदंडाचि पोटी । धीर सिंधु ऐसे जगजेठी । कामक्रोधा न सुटे मिठी । गिर्हे तरी वेठीं राबविती ॥३॥ बळ तरी नागविती काळा । लीन तरी सकळाच्या तळा । उदार तरी देहासी सकळा । जाणोनि कळा सर्व नेणते ॥४॥ संसार तो तयाचा दास । मोक्ष तो पाहातसे वास । रिद्धीसिद्धी देशवटा त्रास । न शिवति यास वैष्णवजन ॥५॥ जन्ममृत्यूस्वप्नांसारिखें । आप त्यां न दिसे पारखें । तुका म्हणे अखंडित सुखे । वाणी वदे मुखे प्रेमामृताची ॥६॥

बहुत जाचलों संसारीं । वसें गर्भीं मातेच्या उदरीं । लक्ष चौर्यांशीं योनिद्वारीं । झालो भिकारी याचक ॥१॥ जिणें पराधीन आणिकां हाती । दृढ पाशीं बहु बांधलों संचितीं । प्रारब्ध क्रियमाण सांगाती । भोवंडिती सत्ता आपुलिया ॥२॥ न भरे पोट नाही विसांवा । नाही नेम एक ठाव गांवा । नाही सत्ता न फिरे ऐसी देवा । लाहे जीवा खापरीं तडफडी ॥३॥ काळ बहुत गेले ऐसिया रीती । आणिक पुढेही नेणों किती । खंडणा नाही पुनरावृत्ती । मज कल्पांतीं तरी वेगळे ॥४॥ ऐसे दुःख कोण हरील माझे । कोणा भार घालूं आपुलें ओझे । भवसिंधुतारक नाम तुझें । धांवसि काजेआडलिया ॥५॥ आता धांव घालीं नारायणा । मजकारणें रंका दीना । गुण न विचारीं अवगुणा । तुका करुणा भाकीतसे ॥६॥

जंव हे सकळ सिद्ध आहे । हात चालावया पाय । तंव तूं आपुलें स्वहित पाहे । तीर्थयात्रें जायें चुकों नको ॥१॥ जंव काळ असे दुरीं ठेला । तंव तूं हरिगुण गायें आइक वहिला । मनीं भाव धरूनी भला । न वंचें त्याला चुकों नको ॥२॥ जोडोनि धन न घालीं माती । ब्रह्मवृंदें पूजन यती । सत्य आचरण दया भूतीं । करीं सांगाती चुकों नको ॥३॥ दशा यौवन बाणली अंगीं । पांगिला नव्हे विषयसंगीं । काम क्रोध लोभ मोह त्यागीं । राहें संतसंगीं चुकों नको ॥४॥ मग तेथे न चले काही । सत्ता संपदा राहेल ठायींच्या ठायीं । पुढे संचित जाईल ग्वाही । तुका म्हणे तई यमाज्ञा ॥५॥

चांगलें नाम ते रूप । निवती डोळे हरती ताप । विठ्ठल विठ्ठल हा जप । प्रगट स्वल्प अति सार ॥१॥ शस्त्र हे निर्वाणींचा बाण । निकट समयो अवसान । कोठे योजेल दश दान । खंडी नारायण दुःख चिंतनें ॥२॥ सकळ श्रेष्ठांचें हे मत । पावे सिद्धी पाववी अनंत । म्हणोनि व्हावे शरणागत । आहे उचित एवढेंचि ॥३॥ म्हणोनि रुसलों संसारा । सर्प हा विखार पांढरा । तुजशीं अंतर रे दातारा । याचि दावेदारानिमित्त ॥४॥ येणे मज भोगविल्या खाणी । नसतां छंद लाविला मनीं । माजलों मी माझे भ्रमणीं । झाली बोडणी विटंबना ॥५॥ पावलों केलियाचा दंड । खाणी भोगिल्या याती उदंड । आता केला पाहिजे खंड । तुका दंडवत घाली देवा ॥६॥

तुझिया पार नाही गुणां । माझी अल्प मति नारायणा । भवतारका जी सुजाणा । एक विज्ञापना पायापाशी ॥१॥ काय जाणावें म्यां दीनें । तुझिये भक्तीचीं लक्षणें । धड ते तोंड धूऊं नेणें । परि चिंतनें काळ सारीं ॥२॥ न लवीं आणिक काही पिसें । माझिया मना वांयां जाय ऐसे । चालवीं आपुल्या प्रकाशें । हाती सरिसें धरोनिया ॥३॥ तुज ही समर्पिली काया । जीवे भावे पंढरीराया । सांभाळीं समविषम डाया । करीं छाया कृपेची ॥४॥ चतुर तरी चतुरां राव । जाणता तरी जीवांचा जीव । न्यून तो कोण एक ठाव । आरुष भाव परि माझा ॥५॥ होते ते माझे भांडवल । पायापें निवेदिले बोल । आदरा ऐसे पाविजे मोल । तुका म्हणे साच फोल तूं जाणसी ॥६॥

का हो माझा मानियेला भार । ऐसा तव दिसतसे फार । अनंत पावविलीं उद्धार । नव्हेचि थार मज शेवटीं ॥१॥ पाप बळीवंत गाढें । तुजही राहों सकते पुढे । मागील काही राहिले ओढें । नवल कोडें देखियेलें ॥२॥ काय मानिती संतजन । तुमचें हीनत्व वचन । कीं वृद्ध झाला नारायण । न चले पण आधील तो ॥३॥ आता न करावी चोरी । बहुत न धरावें दुरी । पडदा काय घरच्याघरीं । धरिले दुरी तेव्हां धरिले ॥४॥ नको चाळवूं अनंता । कासया होतोसि नेणता । काय तूं नाही धरीत सत्ता । तुका म्हणे आता होई प्रगट ॥५॥

तुळसीमाळा घालुनि कंठीं । उभा विटेवरी जगजेठी । अवलोकोनि पुंडलीका दृष्टी । असे भीमातटीं पंढरीये ॥१॥ भुक्तिमुक्ति जयाच्या कामारी । रिद्धीसिद्धी वोळंगती द्वारीं । सुदर्शन घरटी करी । काळ कांपे दुरी धाकें तया ॥२॥ जगज्जननी असे वाम भागीं । भीमकी शोभली अर्धांगीं । जैसी विद्युल्लता झळके मेघीं । दर्शनें भंगी महा दोष ॥३॥ सुखसागर परमानंदु । गोपीगोपाळां गोधनां छंदु । पक्षीश्वापदां जयाचा वेधु । वाहे गोविंदु पांवा छंदें ॥४॥ मुखमंडित चतुर्भुजा । मनमोहना गरुडध्वजा । तुका म्हणे स्वामी माझा । पावे भक्तकाजा लवलाहीं ॥५॥

हातीचें न सांडावें देवे । शरण आलो जीवे भावे । आपुलें ऐसे म्हणावें । करितों जीवे निंबलोण ॥१॥ बैसतां संताचे संगती । कळों आलें कमळापती । आपुलीं कोणीच नव्हती । निश्चय चित्ती दृढ झाला ॥२॥ येती तुझिया भजना आड । दाविती प्रपंचाचें कोड । कनिष्ठीं रुचि ठेऊनि गोड । देखत नाड कळतसे ॥३॥ मरती मेलीं नेणों किती । हाचि लाभ तयाचे संगतीं । म्हणोनि येतों काकुळती । धीर तो चित्ती दृढ द्यावा ॥४॥ सुखे निंदोत हे जन । न करीं तयाशीं वचन । आदिपिता तूं नारायण । जोडी चरण तुमचे ते ॥५॥ आपलें आपण न करू हित । करू हे प्रमाण संचित । तरी मी नष्टचि पतित । तुका म्हणे मज संत हांसती ॥६॥

आता येणे बळें पंढरीनाथ । जवळी राहिला तिष्ठत । पाहता न कळे जयाचा अंत । तो चि हृदयांत घालूं आता ॥१॥ विसरोनि आपुला देहपणभाव । नामेंचि भुलविला पंढरीराव । न विचारी याती कुळ नांव । लागावया पाव संताचे ॥२॥ बरें वर्म आलें आमुचिया हातां । हिंडावें धुंडावें न लगतां । होय अविनाश साहाकारी दाता । चतुर्भुज सत्ता परि धाकें ॥३॥ होय आवडी साना थोर । रूप सुंदर मनोहर । भक्तीप्रिय लोभापर । करी आदर याचकपणें ॥४॥ ते वर्म आलें आमुच्या हाता । म्हणोनि शरण रिघालों संता । तुका म्हणे पंढरीनाथा । न सोडी आता जीवे भावे ॥५॥

ऐक पांडुरंगा एक मात । काही बोलणें आहे एकांत । आम्हां जरी तारील संचित । तरी उचित काय तुझें ॥१॥ उसनें फेडितां धर्म तो कोण । काय तया मानवेल जन । काय गा मिरवूनि भूषण । वांयां थोरपण जनांमध्ये ॥२॥ अन्न जरी न मिळे तयासी देणें । आगंतुक पात्र उचित दाने । उपकार तरी धन्वंतरीपणें । जरी देणेंघेणे नाही आशा ॥३॥ शूर तों तयासी बोलिजे जाणा । पाठीशीं घालूनि राखे दीना । पार पुण्या नाही त्या भूषणा । ऐक नारायणा वचन हे ॥४॥ आता पुढे बोलणें ते काई । मज तारिसील तरीच सही । वचन आपुलें सिद्धी नेई । तुका म्हणे तई मज कळसी ॥५॥

चांगला तरी पूर्णकाम । गोड तरी याचेंचि नाम । दयाळु तरी अवघा धर्म । भला तरी दासां श्रम होऊ नेदी ॥१॥ उदार तरी लक्ष्मीयेसी । झुंजार तरी कळिकाळासी । चतुर तरी गुणांचीच रासी । जाणतां तयासी तोचि एक ॥२॥ जुनाट तरी बहु काळा । न कळे जयाची लीळा । नेणतां गोवळीं गोवळा । लाघवी अबळा भुलवणा ॥३॥ गांढ्या तरी भावाचा अंकित । बराडी तरी उच्छिष्टाची प्रीत । ओंगळ तरी कुब्जेशीं रत । भ्याड अनंत बहु पापा ॥४॥ खेळतो येणेचि खेळावा । नट तो येणेचि आवगावा । लपोनि जीवीं न कळे जीवा । धरितां देवा नातुडसी ॥५॥ उंच तरी बहुतचि उंच । नीच तरी बहुतचि नीच । तुका म्हणे बोलिलो साच । नाही आहाच पूजा केली ॥६॥

काय आम्ही भक्ती करणें कैसी । काय एक वाहावें तुम्हांसी । अवघा भरोनि उरलासी । वाणीं खाणीं रसीं रूपगंधी ॥१॥ कैसे करू इंद्रियां बंधन । पुण्यपापाचें खंडण । काय व्रत करू आचरण । काय तुजविण उरलें ते ॥२॥ काय डोळे झांकुनिया पाहूं । मंत्रजप काय ध्याऊं । कवणें ठायीं धरूनि भाव । काय ते वाव तुजविण ॥३॥ काय हिंडों कवण दिशा । कवणे ठायीं पाय ठेवूं कैसा । काय तूं नव्हेसि न कळे ऐसा । काय मी कैसा पाहों आता ॥४॥ तुझिया नामाची सकळ । पूजा अर्चन मंत्र माळ । धूप दीप नैवेद्य फळ तांबूल । वाहूं पुष्पांजुळ तुका म्हणे ॥५॥

शरीर दुःखाचें कोठार । शरीर रोगांचें भांडार । शरीर दुर्गंधीचीं थार । नाही अपवित्र शरीरा ऐसे ॥१॥ शरीर उत्तम चांगलें । शरीर सुखाचे घोसुलें । शरीरें साध्य होय केले । शरीरें साधलें परब्रह्म ॥२॥ शरीर विटाळाचें आळें । माया मोह पाश जाळें । पतन शरीराच्या मुळें । शरीर काळे व्यापिलें ॥३॥ शरीर सकळही शुद्ध । शरीर निधींचाही निध । शरीरें तुटे भवबंध । वसे मध्यभागीं देव शरीरा ॥४॥ शरीर अविद्येचा बांधा । शरीर अवगुणांचा रांधा । शरीरीं वसे बहुत बाधा । नाही गुणसुधा एक शरीरीं ॥५॥ शरीरा दुःख नेदावा भोग । न द्यावे सुख न करीं त्याग । नव्हे वोखटें ना चांग । तुका म्हणे वेग करीं हरिभजनीं ॥६॥

इतुलें करीं भलत्या परी । परद्रव्य परनारी । सांडुनि अभिलाष अंतरीं । वर्ते वेव्हारीं सुखरूप ॥१॥ न करीं दंभाचा सायास । शांती राहें बहुवस । जिव्हे सेवीं सुगंधरस । न करीं आळस रामनामीं ॥२॥ जनमित्र होई सकळाचा । अशुभ न बोलावी वाचा । संग न धरावा दुर्जनाचा । करीं संताचा सायास ॥३॥ करिसी देवाविण आस । अवघीं होईल निरास । तृष्णा वाढविसी बहुवस । कधीं सुखास न पवसी ॥४॥ धरूनि विश्वास करीं धीर । करितां देव हाचि निर्धार । तयाचा वाहे योगक्षेमभार । नाही अंतर तुका म्हणे ॥५॥

संसारसिंधु हा दुस्तर । नुल्लंघवे उल्लंघितां पार । बहुत वाहाविलें दूर । न लगेचि तीर पैल थडी ॥१॥ किती जन्म झाला फेरा । गणित नाही जी दातारा । पडिलों आवर्ती भोंवरा । बहू थोरा वोळसिया ॥२॥ वाढलों परी नेणती बुद्धी । नाही परतली धरिली शुद्धी । मग म्यां विचारावें कधीं । ऐसी संधी सांडुनिया ॥३॥ अनेक खाणीं आहार निद्रा । भयमैथुनाचाचि थारा । बाळत्व तारुण्य जरा । प्रधान पुरा भोग तेथे ॥४॥ ऐसीं उल्लंघूनि आलो स्थळें । बहु या भोवंडिलों काळे । आता हे उगवावें जाळें । उजेडावें बळें दिवसाच्या ॥५॥ सांडी या संसाराची वाट । बहु येणे भोगविले कष्ट । दावी सत्या ऐसे नष्ट । तुका म्हणे भ्रष्ट जालों देवद्रोही ॥६॥

विठ्ठल भिमातीरवासी । विठ्ठल पंढरीनिवासी । विठ्ठल पुंडलिकापासीं । कृपादानासीं उदार ॥१॥ विठ्ठल स्मरणा कोंवळा । विठ्ठल गौरवीं आगळा । आधार ब्रह्मांड सकळा । विठ्ठल लीळाविग्रही ॥२॥ उभाचि परि न मनी सीण । नाही उद्धरितां भिन्न । समर्थाचें घरीं एक अन्न । आर्तभूता क्षणोक्षणा सांभाळी ॥३॥ रुचीचे प्रकार । आणिताती आदरें । कोठेही न पडे अंतर । थोरासी थोर धाकुट्या धाकुटा ॥४॥ करितां बळ धरितां नये । झोंबतां डोळा मनच होय । आपुल्या उद्देशाची सोय । जाणें हृदयनिवासी ॥५॥ पान्हा तरी आल्या अंतर तेथे । तों नाही भरिलें रिते । करितों सेवन आइते । तुका म्हणे चित्ते चित्त मेळवूनी ॥६॥

ताप हे हरण श्रीमुख । हरी भवरोगा ऐसे दुःख । अवलोकितां उपजे सुख । उभें सन्मुख दृष्टीपुढे ॥१॥ न पुरे डोळियांची धणी । सखोल कृपेचीच खाणी । स्तवितां न पुरे वेदवाणी । तो हा समचरणी कृपानिधी ॥२॥ रामकृष्ण ध्यान वामननरसिंहीं । उग्र आणि सौम्य काहीच नाही । सांपडे भरलीये बाही । भाव शुद्ध पाहीं याचें भातुकें ॥३॥ गुणगंभीर चतुर सुजान । शूर धीर उदार नारायण । व्यापक तरी त्रिभुवन । मनमोहन लावण्य हे ॥४॥ ठाण हे साजिरें सुंदर । अविनाश अविकार । अनंत आणि अपरंपार । तो हा कटीं कर धरिताहे ॥५॥ जयाची वाणी सुमनमाळा । परमामृत जिव्हाळा । अनंता अंगीं अनंत कळा । तुका जवळा चरण सेवक ॥६॥ श्री संत कान्होबा महाराज यांचे नाट

अगा ये वैकुंठनायका । अगा ये त्रैलोक्यतारका । अगा जनार्दना जगव्यापका । अगा पालका भक्तांचिया ॥१॥ अगा ये वसुदेवदेवकीनंदना । अगा ये गोपिकारमणा । अगा बळिबंधा वामना । अगा निधाना गुणनिधी ॥२॥ अगा ये द्रौपदीबांधवा । अगा ये सखया पांडवा । अगा जीवाचिये जीवा । अगा माधवा मधुसूदना ॥३॥ अगा महेश्वरा महाराजा । अगा श्रीहरी गरुडध्वजा । अगा सुंदरा सहस्रभुजा । पार मी तुझा काय वर्णूं ॥४॥ अगा अंबॠषि परंपरा । निरालंबा निर्विकारा । अगा गोवर्धन धरणीधरा । अगा माहेरा दीनाचिया ॥५॥ अगा धर्मराया धर्मशीळा । कृपासिंधु कृपाळा । अगा प्रेमाचिया कल्लोळा । सकळकळाप्रवीणा ॥६॥ अगा चतुरा सुजाणा । मधुरागिरा सुलक्षणा । अगा उदारा असुरमर्दना । राखें शरणा तुकयाबंधु ॥ ७ ॥

देवा मी चांडाळ चांडाळ । म्हणतां लागताहे वेळ । नसे पाहता भूमंडळ । ऐसा अमंगळ खळ दुसरा ॥१॥ जन्मा उपजलियापासूनी । असत्य कर्म ते अझुनी । सत्य आचरण नेणें स्वप्नीं । निखळ खाणी अवगुणांची ॥२॥ भक्ति दया अथवा कथा । कानी न साहवे वार्ता । अखंड विषयांची व्यथा । अधम पुरता अधमाहुनी ॥३॥ काम क्रोध दंभ अहंकार । गर्व ताठा मद मत्सर । यांचें तरी माहेरघर । परउपकार वैरी जैसा ॥४॥ निंदा द्वेष घात विश्वास । करितां नाही केला आळस । करू नये ते केले संतउपहास । अभक्ष तेही भक्षिलें ॥५॥ पाळिलें नाही पितृवचन । सदा परद्वारीं परधनीं ध्यान । बोलो नये घडलें ऐसे अन्योन्यविण । दासीगमन आदिकरूनी ॥६॥ कायामनें वाचा इंद्रियांशीं । सकळ पापांचीच राशी । तुकयाबंधु म्हणे ऐसियासी । आलो हृषीकेशी तुज शरण ॥ ७ ॥

काय काय करितों या मना । परी नाइके नारायणा । करू नये त्याची करी विवंचना । पतना नेऊं आदरिलें ॥१॥ भलतिया सवें धांवे सैराट । वाट आडवाट दरे दरकुट । न विचारी कुडें काही कपट । घात बळकट मांडियेला ॥२॥ न पुरती भ्रमणा दाही दिशा । सप्तही पाताळे आकाशा । घालीं उडी बळेंचि देखोनि फांसा । केलो या दोषा पाहुणा ॥३॥ चेतवूनि इंद्रिये सकळ । आशा तृष्णा कल्पना काम क्रोध काळ । दुराविलीं शुद्ध बुद्धी केली राळ । ऐसे चांडाळ अनिवार हे ॥४॥ आता काय ऐसे करावे यासी । बहु जाचिलों केलो कासाविसी । तुकयाबंधु म्हणे हृषीकेशी । धांव मज ऐसी परी झाली ॥५॥

एक मागणे हृषीकेशी । चित्त द्यावे सांगतों वचनासी । मज अंतर तुझ्या चरणासी । न पडे ऐसी कृपा करीं ॥१॥ नको दुजी बुद्धी आणीक । रिद्धीसिद्धी परलोक । तूं स्वामी मी सेवक । खंडणा नको करू ऐसी ॥२॥ मना येईल तो जन्म देई । भलते कुळीं भलते ठायीं । ते मी सांकडें घालीत नाही । हृदयीहुनीं तूंवा न वजावे ॥३॥ इतुलें करीं भलत्या परी । भलत्या भावे तुझें द्वारीं । राहेन दास होऊनि कामारी । वदो वैखरी नित्य नाम ॥४॥ नको विचारूं दुसरें आता । शरण आलो जी पंढरीनाथा । तुकयाबंधु म्हणे रे अच्युता । आहेसि तूं दाता दानशूर ॥५॥

तूं बळिया शिरोमणी । आहेसी माजी ये त्रिभुवनीं । रिघालों पाठी तुझी म्हणउनी । आता करीन मी असेल ते ॥१॥ तूं देवा प्रतापदिनकर । सुर असुरांचा सुर । महावीरां वीर धनुर्धर । मी तों पामर काय तेथे ॥२॥ कृपासिंधु दीनवत्सल । फोडिली देवाची बंदीशाळ । संहारूनि राक्षसदळ । शरणागत राज्यीं स्थापिला ॥३॥ उपक्रम करावा बहुत । तरी तूं जाणसी धर्मनीत । उचित काय ते अनुचित । राखें शरणागत आलो आता ॥४॥ किती म्यां काय विनवावें । शरण आलो जीवे भावे । तुकयाबंधु म्हणे करावे । क्षेम अवघें येणे काळे ॥५॥

उभा देखिला भीमातीरीं । कर मिरवले कटावरी । पाउलें तरी समचि साजिरीं । नाम तरी अनंत अतिगोड ॥१॥ शंखचक्रांकित भूषणें । जडितमेखळा चिद्रत्नें । पितांबर उटी शोभे गोरेपणें । लोपलीं तेणे रवितेजे॥२॥ श्रवणीं कुंडलें देती ढाळ । दशांगुळीं मुद्रिका माळ । दंतओळी हिरे झळाळ । मुख निर्मळ सुखरासी ॥३॥ कडीं कडदोरा वांकी वेळा । बाहीं बाहुवटे पदक गळां । मृगनाभी रेखिला टिळा । लवती डोळां विद्युल्लता ॥४॥ सुंदरपणाची साम्यता । काय वर्ण ते पावे आता । तुकयाबंधु म्हणे रे अच्युता । धन्य ती माता प्रसवली ॥५॥

कई देखतां होईन डोळीं । सकळा भूतीं मूर्ति सांवळी । जीवा नांव भूमंडळीं । जळीं स्थळीं काष्ठीं पाषाणीं ॥१॥ ऐसा कृपा करील नारायण । जीव जगाचा होईन । प्रेमसागरीं बुडईन । होईल स्नान अनुतापीं ॥२॥ ऐसा कई येईन दैवास । दृश्य नासोनि जाईल आस । सदा संतचरणीं देहाचा वास । सेवीन शेष धणीवरी ॥३॥ कई नवसा येतील अंकुर । सुखा नाहींसा होईल पार । अमृत ते पृथ्वीजळ सागर । वाहाती पूर आनंदाचे ॥४॥ प्रसन्न दया क्षमा शांती । कई नवविधा होईल भक्ति । भोगीन वैराग्यसंपत्ती । मनोरथ कळती तईं पुरले ॥५॥ तुकयाबंधु म्हणे सांग । नव्हे तुजविण निरसेना पांग । म्हणोनि घातलें साष्टांग । पांडुरंगा चरणावरी ॥६॥

****॥ विठ्ठल-विठ्ठल ॥*****

उपदेश मदालसा देहो निर्मिला कैसा । आलासी कवण्या वाटां मातेचिया गर्भवासा । जो पंथ वोखटा रे पचलासी कर्मकोठा । अविचार बुद्धि तुझी पुत्रराया अदटा ॥१॥ पयें दे मदालसा सोहं जो जो रे बाळा । निजध्यानीं निज पा रे लक्ष लागो दे डोळा । निज ते तूं विसरलासी होसी वरपडा काळा ॥२॥ नवमास कष्टलासी दहाव्यानें प्रसुत झाली । येतांचि कर्मजाड तुझीमान अडकली । आकांतु ते जननीये दु:ख धाय मोकली । स्मरे त्या हरिहरा ध्यायीं कृष्णमाउली ॥३॥ उपजोनि दुर्लभु रे मायबापा झालासी । वाढविती थोर आशा थोर कष्टी सायासी । माझे माझे म्हणोनिया झणी वायां भुललासी । होणारजाणार रे जाण नको गुंफो भवपाशीं ॥४॥ हा देहो नाशिवंत मळमुत्राचा बांधा । वरी चर्म घातलें रे कर्म कीटकाचा सांदा । रवरव दुर्गंधी रे अमंगळ तिचा बांधा । स्मरे त्या हरिहरा शरण जाई गोविंदा ॥५॥ या देहाचा भरंवसा पुत्रा न धरावा ऐसा । माझे माझे म्हणोनिया बहु दु:खाचा वळसा । बहुत ठकियेले मृगजळाच्या आशा । तृष्णा ते सांडुनिया योगी गेले वनवासा ॥६॥ या पोटाकारणें रे काय न करिजे एक । या लागीं सोय धरी रे तिहीं भुलविले लोक । ठायींचे नेमियेलें त्याचे आयुष्य भविष्य । लल्लाटीं ब्रम्हरेखा नेणती ते ब्रम्हादिक ॥ ७ ॥ जळींचीं जळचरें रे जळीचिया रमती । भुललीं तीं बापुडीं रे ते काही नेणती । जंव नाही पुरली रे त्यांची आयुष्यप्राप्ती । वरि घालुनि भोंवरा जाळ बापा तयाते गिवसिती ॥ ८ ॥ पक्षिणी पक्षिया रे निरंजनीं ये वनीं । पिलिया कारणें रे गेली चराया दोन्ही । अवचिती सांपडली रे पारधिया लागुनी । गुंतुनिया मोहोपाशीं प्राण त्याजिती दोन्ही ॥ ९ ॥ मृग हा चारिया रे अतिमानें सोकला । अविचार बुद्धि त्याची परतोनि मागुता आला । तंव त्या पारधियानें गुणीं बाणु लाविला । आशा रे त्यजुनिया थिता प्राणा मुकला ॥ १० ॥ अठराभार वनस्पती फुली फळी वोळती । बावी त्या पोखरणी नदी गंगा वाहती । ज्या घरीं कुलस्त्रिया राज्य राणीव संपत्ती । हे सुख सांडुनिया कासया योग सेविती ॥ ११ ॥ हे सुख सांडूनिया कोण फळ तयासी । कपाट लंघुनिया योगी ध्याती कवणासी । योग तो सांग मज कवण ध्यान मानसी । सर्वत्र गोविंदुरे ह्र्दयी ध्यायीं ह्र्षीकेशी ॥ १२ ॥ इतुकिया उपरी रे पुत्रा घेई उपदेशु । नको भुलो येणे भ्रमें जिवित्वाचा होईल नाशु । क्षीरा नीरा पारखी रे परमात्मा राजहंसु । निर्गूण निर्विकार पुत्रा सेवी ब्रम्हरसु ॥ १३ ॥ इतुकिया उपरी रे पुत्र माते विनविता झाला । संसारसोहळा थोर कष्टी जोडला । पंचभुते निवती येथे म्हणोनि विश्रामु केला । वोखटा गर्भवासु कणवा कार्या रचिला ॥ १४ ॥ गर्भीची यातना रे पुत्रा ऐके आपुल्या कानी । येता जातां येणे पंथें सांगाती नाही रे कोणीं । अहंभावो प्रपंचु पुत्रा सांडी रे दोन्ही । चौर्यांशी जीवयोनी प्रवर्तले मुनिजन तत्क्षणीं ॥ १५ ॥ वाहातां महापुरीं रे पुत्रा काढिले तुज । रक्षिलासी प्रसिद्ध सापडलें ब्रम्हबीज । मग तुज ओळखी नाही का रे नेणसी निज । आपेंआप सदगुरु कृपा करील सहज ॥ १६ ॥ उपजत रंगणा रे पुत्रा तुवां जावे वना । बैसोनि आसनीं रे पाहे निर्वाणीच्या खुणा । प्राणासी भय नाही तापत्रय अचरणा । मग तुज सौरसु पाहा रे परब्रम्हिच्या खुणा ॥ १७ ॥ बैसोनी आसनी रे पुत्रा दृढ होई मनीं । चेतवी तुं आपणापें चेतविते कुंडलिनी । चालतां पश्चिम पंथें जाई चक्र भेदुनी । सतरावी जीवनकळा पाहे आत्मा हा चिंतुनी ॥ १८ ॥ मग तूं देखसी त्रिभुवन स्वर्ग मृत्यु पाताळ । नको भुलों येंणें भ्रमें सांडीं विषय पाल्हाळ । आपणापें देखपा रे स्वरुप नाही वेगळे । परमात्मा व्यापकु रे पाहा परब्रम्ह सांवळें ॥ १९ ॥ इतुकिया उपरी रे पुत्रा ते विनवी जननी । परियेसी माउलिये संतोषलों तत्क्षणीं । इंद्रायणी महातटीं विलासलों श्रीगुरुचरणीं । बोलियेले ज्ञानदेवो संतोषलों वो मनीं ॥ २० ॥

मदालसा म्हणे पुत्रा तूं मुक्त होतासी । संसारमायामोहें कारे बध्द झालासी । सिध्द ते विचारी पां जेणें सुखिया होसी ॥१॥ चेईतूरे तानुलिया जाई श्रीगुरु शरण । देहभावीं व्यापिलासी मग तुज शिकविल कवण । अज्ञानपण सांडूनिया तूं चुकवी जन्ममरण । गर्भवास वोखटारे गर्भी दु:ख दारुण ॥२॥ जागृति आणि निद्रा तुज स्वप्नीं भरु । सुषुप्ति वेळोवेळां तुज पडिला विसरु । ते जव नेणसिरे तव तुज नाही निर्धारु ॥३॥ देह तव नाशिवंत तूं कारे भुललासी । अखंड ते विचारी पां जेणें सुखिया होसी । दु:ख ते आठवीरे गर्भी काय भोगिसी । कोसलियानें घररे सदृढ पैं केले । रिगुनिगु न विचारीतां तेणे सुख मानिलें । जाहालें बाळा तुज तैसे यातायाति भोगविलें । मोक्षद्वार चुकलासी सकळही कर्मे संचिलें ॥५॥ सर्पे दुर्दर धरियेलारे मुखी । तंव तेणे माशी तोंडीं धरियेली शेखीं । तैसा हा मायामोहो तुज कारे नुपेक्षी । इंद्रियें व्यापुनिया संसारी सुखि दु:खी ॥६॥ मृगरे जळ जैसें हेलावत पैं दिसे । तैसे हे भ्रांति माया तुज नाथिली आभासें । उत्पत्ति प्रळय दोन्ही ये तरी तुज सरिसे । स्थिर होऊनि विचारी पां आणिक नाही बा तैसे ॥७॥ मृग पक्षी कीटकु पतंग होसी । आक्षेपी संचरेरे नाना योनी पावसी । पूर्ण ज्ञानसुख जेणें ते तूं कारे नेणसी । अविनाश तेचि तूरें वायां सबळ का करिसी ॥८॥ परब्रह्म बाप तुझा इच्छा माया हे तुझी । अंशरे तूं तयाचा सबळ कारे बुध्दि तुझी । अज्ञान तुज व्याली ते नव्हे कारे वांझी बा नव्हेचि का वांझी । तेणे तूं भुललासी ऐक शिकवण माझीं ॥९॥ परतत्त्वा आणि तुज बाळा नाहीरे भिन्न । अनादि तूं आहेसिरे परि हे न देखें मन । अकर्म कर्म केले तेणे झाले अज्ञान । निष्कर्म होय जेणे ते तूं करी कांरे ज्ञान ॥ १० ॥ पुत्र म्हणे वो माते मी अनादि कैसा । मी माझे जाणता वो मी अज्ञान कैसा । उकलु केवि होय तुज कैसा भरंवसा । जीवन्मुक्त होय दृष्टि दाखवी तैसा ॥ ११ ॥ पापपुण्य दोन्ही मजसवेंचि असती । करणी माते थोर त्याची ते आहे चालती । उकलु केंवि होये होय ते सांग मजप्रती । बुझावि वो माझे माते ऐसी करी विनंती ॥ १२ ॥ केली कर्मे जरि तुवां न संडिवो पाठी । कवणते प्रकासील हे विपरीत गोष्टी । उकलु केवि होय ते सांग मजप्रती । जेणें मी दृढ होय ते बुध्दि देई वो लाठी ॥ १३ ॥ अनंत कर्मे माते घडलीं वो मज । तीं तंव न संडिती ऐसे ज्ञान पैं तुज । तरी म्या काय कीजे केविं पावणें सहज । दुर्घट वाट आहे कैशानि निफजेल काज ॥ १४ ॥ उठी पुत्रा जाई बाळा तीर्थरे हिंड । साधु आणि संत जेथे असती बा उदंड । तयामाजी आत्मज्ञानी जो का न बोले वितंड । तो तूं गुरु करि तो तुज बुझवील प्रंचड ॥ १५ ॥ ज्ञानविज्ञानरे गुरु मुखी बुझसी । विचारुनि अनुभव आपेंआप जाणसी । जेणें झाले अनंत सिध्द ते तूं कारे नेणसी । हरिहर ब्रह्मादिक तेहि ध्याती तयासी ॥ १६ ॥ नव्हतां बाळा नादबिंदु तैं तूंरे सहज । तेथेचि तूं होतासि ऐसे ज्ञान पैं तुज । तेथे तूं लीन होई करी आपुलें काज । संसार साभिमानें घेई तेथीचें व्याज ॥ १७ ॥ उपजतां गर्भ अंधु जया नाही प्रकाशु । पूर्वी तो योगभ्रष्टु चुकवि गर्भवासु । गुरुवचनी भजे पुत्रा परब्रह्मी करि वासु । अमृत सेवि पारे झणी होसी उदासु ॥ १८ ॥ तुज ऐसे रत्नबाळा कवणेरे केले । आणिक अनंत जीव चराचर भुतले । तेणेरे इच्छामात्रें क्षणामाजी रचीलें । ते तूंरे नेणसीच येवढें कैसे चुकविलें ॥ १९ ॥ सांडि बाळा काम क्रोधु हा दुजेन विचारु । जिहीं तुज अंतरविलें त्याचा करि हा संहारु । गुरुचरणीं भजे पुत्रा तो तुज देईल विचारु । अविनाशपद पावशी मग तुज होईल निर्धारु ॥ २० ॥ सहज यम नेम गुरुकृपारे करी । आसनें प्राणायाम प्रत्याहार उदरी । धारणा होईल तुज मग ध्यान विचारीं । समाधी होई पुत्रा तूं जाण निरंतरी ॥ २१ ॥ षडचक्रा वेगळेरे ते जाणिजे कैसे । अनुभवें जाणसीरे तुज सहजे प्रकाशें । तैसा हा ज्ञानयोगु गुरुकृपारे दिसे । अज्ञान निरसूनिया ज्ञान पैं समरसें ॥ २२ ॥ अव्यक्त तिहीं लोकीचें तुजमाजिरे असे । त्रैलोक्य जयामाजि तैं तुज पैं दिसे । अविनाशपद होंसी मग अज्ञान नासे । तुजमाजि अमूर्तरे आपेंआप प्रकाशे ॥ २३ ॥ अव्यक्त अगोचर मज होईल निरंतर । इंद्रियें स्थिर होती हे तुझे अंकुर । अविनाशपद होसी मग नाही येरझार । अष्टमहासिध्दि जया वोळगती तुझें द्वार ॥ २४ ॥ रिद्धीसिद्धी मायासिध्दि यासि दिधली । तुर्याचिया उपरिरे ज्ञान उन्मनी देखिली । आशापाश सबळ माया जीवबुध्दि निमाली । गर्भवास चुकलारे कैसी बुध्दि स्फुरली ॥ २५ ॥ संतोषोनि कृपादृष्टी ज्ञान पैं लाधविला । आत्मतत्त्व बोधु तुज प्रकाशुरे झाला । समरसिं सोहंसिध्दि प्रबोधु निमाला । निवृत्ति प्रसारेरे ज्ञानदेवो बोलिला ॥ २६ ॥

श्रीगुरु देवराया प्रणिपातु जो माझा । अनादि मूळ तूचि विश्वव्यापक बीजा । समाधि घेई पुत्रा स्वानंदाचिया भाजा । पालखी पहुडलिया नाशिंवत रे माया ॥१॥ जाग रे पुत्रराया जाई श्रीगुरुशरण । देह तूं व्यापिलासी चुकवी जन्ममरण । गर्भवासु वोखटा रे तेथे दु:ख दारुण । सावध होई का रे गुरुपुत्र तूं सुजाण ॥२॥ मदालसा म्हणे पुत्रा ऐक बोलणें माझे । चौर्यांशी घरामाजी मन व्याकुळ तुझें । बहुत सिणतोसि पाहता विषयासीं वांझे । जाण हे स्वप्नरुप येथे नाही बा दुजे ॥३॥ सांडी रे सांडी बाळा सांडी संसारछंदु । माशिया मोहळरे रचियेला रे कंदु । झाडुनि आणिखी नेला तया फुकटचि वेधु । तैसी परी होईल तुज उपदेशें आनंदु ॥४॥ सत्व हे रज तम तुज लाविती चाळा । काम क्रोध मद मत्सर तुज गोविती खेळा । यासवें झणें जासी सुकुमारा रे बाळा । अपभ्रंशी घालतील मुकशील सर्वस्वाला ॥५॥ कोसलियानें घर सुदृढ पैं केले । निर्गमु न विचारिता तेणे सुख मानियेलें । झाले रे तुज तैसे यातायाती भोगविलें । मोक्षव्दार चुकलासी दृढकर्म जोडलें ॥६॥ सर्पे पै दर्दुर धरियेला रे मुखी । तेणेहि रे माशी धरियेली पक्षी । तैसा नव्हे ज्ञानयोगु आपाअपणाते भक्षी । इंद्रियां घाली पाणी संसारी होई रे सुखी ॥ ७ ॥ पक्षिया पक्षिणी रे निरंजनीं ये वनीं । पिलिया कारणें रे गेली चराया दोन्ही । मोहोजाळें गुंतली रे प्राण दिधले टाकुनी । संसार दुर्घट हा विचारु पाहे परतुनी ॥ ८ ॥ जाणत्या उपदेशु नेणता भ्रांती पडिला । तैसा नव्हे ज्ञानप्रकाशु ज्ञानदेवो अनुवादला । अनुभवी गुरुपुत्र तोचि स्वयें बुझाला । ऐक त्या उद्धरणा गायक सहज उद्धरला ॥ ९ ॥

****॥ विठ्ठल-विठ्ठल ॥*****

सेवा ते आवडी उच्चारावें नाम । भेदाभेद काम निवारूनि ॥१॥ नलगे हालावें चालावे बाहेरी । अवघेचि घरी बैसलिया ॥२॥ देवाचींच नामें देवाचिये शिरीं । सर्व अळंकारी समावीं ॥३॥ तुका म्हणे होय भावेचि संतोषीं । वसे नामापाशी आपुलिया ॥४॥

कासयाने पूजा करू केशीराजा । हाचि संदेह माझा फेडी आता ॥१॥ उदकें न्हाणूं तरी स्वरूप ते तुझें । तेथे काय माझे वेचें देवा ॥२॥ गंधाचा सुगंध पुष्पाचा परिमळ । तेथे मी दुर्बळ काय करू ॥३॥ फळदाता तूंच तांबोल अक्षता । तेथे काय आता वाहों तुज ॥४॥ वाहूं दक्षिणा तरी धातु नारायण । ब्रह्म तेचि अन्न दुजे काई ॥५॥ गातां तूं ॐकार टाळी नादेश्वर । नाचावया थार नाही कोठे ॥६॥ तुका म्हणे मज अवघे तुझे नाम । धूप दीप रामकृष्णहरि ॥ ७ ॥

समर्पिली वाणी । पांडुरंगी घेते धणी ॥१॥ पूजा होते मुक्ताफळीं । रस वोविया मंगळी ॥२॥ धार अखंडित । ओघ चालियेला नित्य ॥३॥ पूर्णाहुति जीव । तुका घेऊनि ठेला भाव ॥४॥

नाम गाऊ नाम ध्याऊं । नाम विठोबासी वाहूं ॥१॥ आम्ही दैवाचे दैवाचे ॥ दास पंढरीरायाचे ॥२॥ टाळ दिंडी घेऊनि हाती । केशवराज गाऊ गीति ॥३॥ नामा म्हणे लाखोली सदा । अनंत नामें वाहूं गोविंदा ॥४॥

अवघ्या उपचारा । एक मनचि दातारा ॥१॥ घ्यावी घ्यावी माझी सेवा । दीन दुर्बळाची देवा ॥२॥ अवघियाचा ठाव । पायावरी जीवभाव ॥३॥ चित्ताचे आसन । तुका करितो कीर्तन ॥४॥

****॥ विठ्ठल-विठ्ठल ॥*****

संतभार पंढरीत । कीर्तनाचा गजर होत ॥१॥ तेथे असे देव उभा । जैशी समचरणांची शोभा ॥२॥ रंग भरे कीर्तनांत । प्रेमे हरिदास नाचत ॥३॥ सखा विरळा ज्ञानेश्वर । नामयाचा जो जिव्हार ॥४॥ ऐशा संता शरण जावे । जनी म्हणे तया ध्यावे ॥५॥

कृपाळू सज्जन तुम्ही संतजन । हेचि कृपादान तुमचे मज ॥१॥ आठवण तुम्ही द्यावी पांडुरंगा । कीव माझी सांगा काकुलती ॥२॥ अनाथ अपराधी पतित आगळा । परि पायावेगळा नका करू ॥३॥ तुका म्हणे तुम्ही निरविल्यावरी । मग मज हरि उपेक्षीना ॥४॥